گزارشگر ویژهٔ سازمان ملل در امور حقوق بشر ایران، با ابراز نگرانی از بیتوجهی به مسائل مرتبط با حقوق بشر در توافق ایران و آمریکا، میگوید تفاهمنامهٔ اخیر در خدمت منافع ژئوپلتیک است و مردم ایران را نادیده گرفته است.
مای ساتو در گفتوگویی که روز چهارشنبه، ۱۰ تیر، در وبسایت سوئیسی جنوا سولوشن منتشر شد، با اشاره به اینکه «وضعیت حقوقبشر در ایران قبل از جنگ، بهویژه از زمان اعتراضات سراسری، بحرانی بود» گفت: «هر تفاهمنامه و توافق نهایی که به وضعیت حقوق بشر نپردازد، خطر بازگشت به وضعیت قبل یا بدتر شدن اوضاع را از طریق عدم پاسخگویی مستمر بههمراه دارد».
گزارشگر ویژهٔ سازمان ملل با بیان اینکه از نادیده گرفتن حقوقبشر در تفاهمنامه تعجب نکرده، بر لزوم اشاره کردن به این موضوع تأکید و ابراز امیدواری کرد که توافق نهایی شامل مواردی مربوط به وضعیت حقوقبشر در ایران باشد.
مای ساتو همچنین بر لزوم فراموش نکردن سرکوب اعتراضهای سراسری و مرگبار دیماه ۱۴۰۴ اشاره کرد و خواستار توقف اعدامها، آزادی افراد بازداشتشده و تضمین دسترسی آزاد به اینترنت و حفاظت از آزادیهای مدنی شد.
او دربارهٔ وضعیت حقوقبشر در ایران از زمان آغاز جنگ و همچنین پس از تفاهمنامهٔ اخیر، به تلفات غیرنظامیان و حملات هوایی به مدارس، بیمارستانها، اماکن مذهبی و فرهنگی و مناطق مسکونی اشاره کرد و گفت میلیونها نفر در داخل کشور آواره شدهاند.
او در عین حال یادآور شد که در این مدت سرکوب مخالفان ادامه داشته و هزاران نفر بازداشت، شکنجه و اعدام شدهاند. بهگفتۀ گزارشگر ویژهٔ سازمان ملل، از زمان شروع جنگ حداقل ۱۵۶ نفر اعدام شدهاند.
او همچنین تأکید کرد گزارشهایی از افزایش تورم مواد غذایی، همراه با تأخیر گسترده در پرداخت دستمزدها و بیکاری دریافت کرده است.
مای ساتو در این گفتوگو خبر داد از زمان آغاز مأموریتش در مردادماه سال ۱۴۰۳ با مقامهای ایران عمدتاً از طریق نمایندگی دائمی جمهوری اسلامی ایران در ژنو در ارتباط بوده است.
او در پاسخ به این سؤال که آیا از طرف مقامات حکومت ایران علاقهای به تعامل دیده است، چنین پاسخ داد:
«بله. وظیفهٔ من گزارش وضعیت حقوقبشر در جمهوری اسلامی ایران است و بر همین اساس، فرقی نمیکند که مرتکب نقض حقوقبشر چه کسی باشد؛ گاهی اوقات مقامات ایرانی، گاهی اوقات کشورهای دیگر، و در این جنگ، ایالات متحده و اسرائیل. بنابراین طبیعتاً، مقامات ایرانی مشتاق خواهند بود که من تأثیر جنگ بر حقوق بشر یا پیش از آن تأثیر تحریمها بر حقوقبشر را برجسته کنم. با این حال، آنها بهشکل قابلتوجهی کمتر مشتاق گفتوگو دربارهٔ نقضهای ادعایی انجامشده توسط خود مقامات ایرانی هستند.»
او گفت دربارهٔ موارد اتهامی نقض حقوقبشر در طول جنگ از سوی آمریکا نیز با مقامهای این کشور تماس گرفته، اما پاسخی نگرفته است.
پیشتر بیش از ۱۰ نفر از کارشناسان کارگروهها و گزارشگران ویژهٔ سازمان ملل متحد روز جمعه، ۲۹ خرداد، در بیانیهای، در عین استقبال از تفاهمنامهٔ ایران و آمریکا، هشدار دادند که هر توافقی که به وضعیت حقوق بشر در ایران نپردازد، ناقص خواهد بود.
این کارشناسان در بیانیهٔ خود گفتند: «این تفاهمنامه تقریباً بهطور کامل بر خروج نظامی، بازگشایی تنگهٔ هرمز، تعهدات هستهای، کاهش تحریمها و اختصاص ۳۰۰ میلیارد دلار بودجهٔ بازسازی تمرکز دارد. مردم ایران که از تجاوز نظامی خارجی و سرکوب داخلی بهشدت رنج بردهاند، در این چارچوب بهسختی دیده میشوند.»
آنها گفتند که از زمان آغاز جنگ در اسفند گذشته، «مقامات ایرانی بهشدت علیه مخالفان اقدام کردهاند. هزاران نفر بازداشت شدهاند و بنا به گزارشها بسیاری از آنها شکنجه، ناپدیدسازی قهری، یا مجبور به اعتراف در مقابل دوربین شدهاند یا در معرض اعدامهای ساختگی قرار گرفتهاند.»
