دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، میگوید واشینگتن و تهران توافق کردهاند گفتوگوها را ادامه دهند، اما آتشبس شکنندهای که میان دو طرف برقرار شده بود، دیگر به پایان رسیده است.
همزمان، دولت آمریکا فشار بر جمهوری اسلامی را برای توقف حملات به کشتیها در تنگهٔ هرمز افزایش داده و خواستار تعهد علنی تهران به باز نگه داشتن این آبراه برای کشتیرانی بینالمللی شده است.
ترامپ روز جمعه ۱۹ تیر در شبکهٔ اجتماعی «تروث سوشال» نوشت: «جمهوری اسلامی ایران از ما خواسته است گفتوگوها را ادامه دهیم. ما با این درخواست موافقت کردهایم، اما ایالات متحده بهصراحت به آنها اعلام کرده است که آتشبس پایان یافته است.»
رئیسجمهور آمریکا پیشتر، ۱۷ تیرماه و ساعاتی پس از حملات این کشور به نقاطی در ایران، با انتقاد شدید از مقامهای جمهوری اسلامی گفته بود فکر میکند تفاهمنامه به پایان رسیده و او دیگر نمیخواهد با آنها تعامل کند.
تهران اما روایت دیگری ارائه میدهد. تلویزیون دولتی ایران اعلام کرد جمهوری اسلامی درخواست مذاکره با آمریکا نداده و تنها با میزبانی از یک میانجی قطری موافقت کرده است.
در همین حال، خبرگزاری رویترز به نقل از یک منبع آگاه گزارش داد که مذاکرهکنندگان قطری، با هماهنگی آمریکا، روز جمعه در تهران با مقامهای جمهوری اسلامی دیدار کردند تا دربارهٔ کاهش تنشها، اجرای تفاهمنامهٔ تهران و واشینگتن و اختلافات بر سر تنگهٔ هرمز گفتوگو کنند.
خبرگزاری دولتی ایرنا هم گزارش داد که عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی، قرار است روز شنبه در رأس هیئتی دیپلماتیک به عمان سفر کند. بنا به این گزارش، محور این سفر، مناسبات دوجانبه و تحولات منطقه، بهویژه وضعیت تنگه هرمز، خواهد بود.
یک روز پیشتر خبرگزاری بلومبرگ گزارش داده بود که عمان رسماً مخالفت خود با دریافت عوارض بابت عبور و مرور از تنگه هرمز را به سازمان ملل اعلام کرده است.
این رایزنیها همزمان با افزایش تحرکات دیپلماتیک در منطقه دنبال میشود.
محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، در تماس تلفنی با دونالد ترامپ دربارهٔ ایران و تنگه هرمز گفتوگو کرد و مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، نیز در تماس با فیصل بن فرحان، وزیر خارجه عربستان، دربارهٔ هماهنگی دو کشور برای حفظ امنیت و ثبات منطقه رایزنی کرد.
از سوی دیگر، مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، در گفتوگو با شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، نسبت به تلاش «برخی بازیگران» برای بر هم زدن روندهای دیپلماتیک هشدار داد.
همزمان، امیر قطر و نخستوزیر پاکستان نیز بر ضرورت ادامهٔ مذاکرات میان تهران و واشینگتن و تداوم تلاشهای دیپلماتیک برای حفظ ثبات منطقه تأکید کردند.
در چنین فضایی، آمریکا نیز بر خواستههای خود از جمهوری اسلامی تأکید کرده است. وبسایت اکسیوس و خبرگزاری رویترز گزارش دادهاند که واشینگتن تا روز شنبه به تهران فرصت داده است بهطور علنی اعلام کند حملات به کشتیها در تنگه هرمز را متوقف خواهد کرد و همهٔ مسیرهای کشتیرانی در این آبراه بدون دریافت عوارض باز خواهند بود.
سه مقام ارشد آمریکایی که نامشان فاش نشده، گفتهاند این پیام هم بهطور مستقیم و هم از طریق میانجیهای منطقهای به تهران منتقل شده است.
یکی از این مقامها گفت: «آنچه مطالبه میکنیم این است که ایران بیانیهای عمومی صادر کند و تأیید کند همهٔ مسیرهای تنگه هرمز باز هستند و دیگر به کشتیها شلیک نخواهد شد. یا این بیانیه را دریافت میکنیم، یا نتیجهٔ خوبی برای آنها در کار نخواهد بود.»
بهگفتۀ یکی دیگر از این مقامها، جمهوری اسلامی در گفتوگوهای خصوصی به آمریکا گفته است حملات اخیر به کشتیها از سوی «بخشی خارج از کنترل» در ساختار حاکمیتی ایران انجام شده است. او همچنین مدعی شد که هماکنون در داخل حکومت ایران کشمکشی میان جناحهای تندرو و عملگرا جریان دارد.
به گزارش رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی، یکی از مقامهای ارشد آمریکایی گفته است نمایندگان جمهوری اسلامی در این گفتوگوهای محرمانه بهصراحت اذعان کردهاند که حمله به کشتیهای تجاری «اشتباه» بوده و خواستار ادامه مذاکرات شدهاند.
مقامهای آمریکایی همچنین گفتهاند بحران تنگه هرمز تردیدهای تازهای درباره توانایی جمهوری اسلامی برای اجرای هرگونه توافق ایجاد کرده است. بهگفتهٔ آنان، واشینگتن معتقد است با مقامهایی مذاکره میکند که اختیار تصمیمگیری دارند، اما معلوم نیست حکومت ایران بتواند همه نهادهای خود را به اجرای توافق متعهد کند.
یکی از مقامهای دولت آمریکا هم گفته است باز نگه داشتن تنگه هرمز نخستین آزمون جدی برای سنجش میزان پایبندی جمهوری اسلامی به هر توافق احتمالی است و اگر تهران نتواند به این بخش از تفاهم عمل کند، رسیدن به توافق درباره موضوعهای دشوارتر، از جمله برنامه هستهای، بسیار بعید خواهد بود.
در این میان، نشریهٔ پولیتیکو به نقل از مقامهای آمریکایی گزارش داد واشینگتن انتظار دارد ایران در دیدار روز شنبه با مقامهای عمانی، بهطور رسمی باز بودن تنگهٔ هرمز را اعلام کند. بهگفتۀ یکی از این مقامها، اگر چنین موضعی اتخاذ نشود، «روز خوبی برای ایران نخواهد بود».
همزمان، یکی دیگر از مقامهای دولت آمریکا گفت هرگونه توافق نهایی با ایران مستلزم تحویل «گردوغبار هستهای» به آمریکا خواهد بود و در غیر این صورت، گزینههای نظامی، دیپلماتیک و اقتصادی همچنان روی میز باقی خواهد ماند.
در کنار این تحولات، ترامپ بامداد شنبه به وقت تهران هشدار کمسابقهٔ دیگری نیز خطاب به جمهوری اسلامی صادر کرد. او نوشت در صورت هرگونه اقدام یا تلاش برای ترور رئیسجمهور آمریکا، «هزار موشک آمادهٔ شلیک» به سوی ایران هدفگیری شدهاند و «هزاران موشک دیگر» نیز بلافاصله به آنها خواهند پیوست.
ترامپ همچنین نوشت که دستورهای لازم از پیش صادر شده و ارتش آمریکا برای یک دورهٔ یکساله، با امکان تمدید، آماده است «تمام مناطق ایران را بهطور کامل نابود کند.»
این اظهارات پس از آن مطرح شد که والاستریت جورنال و سیانان گزارش دادند اسرائیل اطلاعاتی دربارهٔ طرحی تازه برای ترور ترامپ در اختیار آمریکا قرار داده است؛ هرچند مقامهای آمریکایی گفتهاند این اطلاعات هنوز بهطور مستقل راستیآزمایی نشده است.
در کنار تنشهای نظامی و دیپلماتیک، نشانههایی از افزایش فشار اقتصادی بر جمهوری اسلامی نیز دیده میشود.
خبرگزاری رویترز گزارش داده است که حجم نفت ایرانِ ذخیرهشده روی آب افزایش یافته، زیرا تهران در دورهٔ اجرای تفاهمنامهٔ موقت با آمریکا صادرات خود را بالا برد، اما پالایشگاههای مستقل چین به دلیل ارزانتر بودن نفت عراق، امارات و قطر، خرید نفت ایران را کاهش دادهاند.
بر اساس دادههای مؤسسهٔ کپلر، واردات نفت ایران به چین در ماه جاری به حدود ۵۵۶ هزار بشکه در روز رسیده که پایینترین سطح از ژانویهٔ ۲۰۲۳ است. معاملهگران انتظار دارند جمهوری اسلامی برای حفظ بازار چین، در روزهای پیش رو تخفیف بیشتری برای محمولههای نفتی خود در نظر بگیرد.
در همین حال، ازسرگیری تنشها در خلیج فارس بار دیگر بازار نفت را تحت تأثیر قرار داده و قیمت نفت خام در هفتهٔ گذشته بیشترین افزایش هفتگی خود در هشت هفتهٔ اخیر را ثبت کرده است.
