به نظر میرسد گذرنامهٔ بیومتریک جدید ارمنستان چیزی کم دارد. این ادعا در اظهارنظرهای زیادی از سوی مردم این کشور مطرح شده است و تصویری غیرمعمول در این سند دیده میشود.
در میان صفحات نمایشدهندهٔ میراث و فرهنگ ارمنستان، تصویری از صومعهٔ خُر ویراپ حک شده است. این صومعهٔ قرن هفدهمی بهدلیل پسزمینهٔ باشکوهش از کوه آرارات مشهور است. اما در گذرنامه، این صومعه از زاویهای نشان داده میشود که فقط کوههای مبهمی در افق دیده میشود. منتقدان، این تصویر را «توطئهای» برای اجتناب از ترسیم آرارات در سند رسمی خواندهاند.
کوه آرارات در داخل ترکیه واقع است و بهطور رسمی با نام ترکیاش «کوه آگری» شناخته میشود، اما این نماد با آفتاب روشن بهطور چشمگیری بر فراز ایروان، پایتخت، دیده میشود.
این کوه ۵۱۰۰ متری بخشی از پادشاهیهای باستانی ارمنستان بود، اما ارمنیها در پی کشتارهای دوران عثمانی که مورخان وقایع خاورمیانه بهشکل گستردهای از آن بهعنوان «نسلکشی» یاد کرده و شماری از کشورها نیز آن را به رسمیت شناختهاند، از اطراف آرارات رانده شدند.
وقتی مرزهای منطقه پس از جنگ جهانی اول دوباره ترسیم شد، قلههای دوگانهٔ آرارات در حاشیهٔ شرقی ترکیه مدرن قرار گرفتند.
نیکول پاشینیان، نخستوزیر ارمنستان، اخیراً در یک برنامهٔ پخش زنده با آرپینه سارگزین، وزیر کشور، با اشاره به جنجال مربوط به تصویر خُر ویراپ در گذرنامهٔ جدید این کشور گفت: «ما چنین چشماندازی را برای منافع سیاسیمان و آنچه مدتهاست دربارهاش صحبت کردهایم، انتخاب کردهایم».
او افزود: «از آنجا که این گذرنامهٔ جمهوری ارمنستان است، آن بازتابدهندهٔ قلمرو جمهوری ارمنستان است».
محو شدن کوه در گذرنامهٔ جدید که قرار است از پاییز ۲۰۲۶ در دسترس عموم قرار گیرد، پیرو تصمیم دولت در اواخر سال ۲۰۲۵ برای حذف نمادهای پوشیده از برف آرارات از مهرهای گذرنامه صورت میگیرد. این تصمیم به جنجالی بزرگ در کشور منجر شد و از جمله شکایت از دولت را به دنبال داشت.
هایک مامیجانین، نمایندهٔ مخالف دولت، در آن زمان حذف کوه از مهرهای گذرنامه را محکوم کرد و به خبرنگاران گفت: «همیشه باعث تعجب است که پاشینیان چقدر آماده است ترکیه یا آذربایجان را راضی نگه دارد».
از زمان بازپسگیری نظامی منطقهٔ ناگورنو- قرهباغ توسط جمهوری آذربایجان در سال ۲۰۲۳، ارمنستان تلاش کرده که روابطش را با آذربایجان و ترکیه، دو دشمن تاریخی، عادی کند.
ارمنستان و جمهوری آذربایجان در سال ۲۰۲۵ بیانیهٔ صلحی امضا کردند که شامل بندی است که در آن از هر دو کشور خواسته میشود هیچگاه نسبت به قلمرو یکدیگر ادعایی نداشته باشند. ترکیه، که به باکو نزدیک است، پیش از این با استفادهٔ از آرارات بهعنوان نماد ملی ارمنستان مخالفت کرده بود، از جمله در نشان نظامی جمهوری شوروی ارمنستان.
جاشوا کوچرا، کارشناس ارشد گروه بحران بینالملل، میگوید به نظر میرسد تصویر خُر ویراپ بخشی از روایت بزرگتر «ارمنستان واقعی» است که پاشینیان آن را ترویج میکند و تلاش دارد که توجه ارمنیها را از مسائل داخل مرزهایشان به سمت «ارمنستان تاریخی» در خارج از مرزها معطوف کند.
این کارشناس منطقهٔ قفقاز میگوید این تلاش برای بازتعریف، همچنین شامل بازپسگیری منطقهٔ ناگورنو قرهباغ از جمهوری آذربایجان است.
برخی نگران هستند که هدف گستردهتر دولت پاشینیان تغییر نشان ارمنستان باشد که آرارات، محور مرکزی آن بوده و کشتی نوح بر روی قلهٔ آن ترسیم شده است. بر اساس باور گروهی از مسیحیان عهد قدیم، این کشتی افسانهای در پی سیل، در بالای این کوه جا خوش کرد. پاشینیان در سال ۲۰۲۳ از این نشان ملی ارمنی بهدلیل «متفاوت نشان دادن ارمنستان تاریخی و ارمنستان واقعی» انتقاد کرد.
ادمون ماروکیان، سیاستمدار و همحزبی سابق نخستوزیر، گفت حذف آرارات از مهرهای گذرنامه در سال ۲۰۲۵ میتواند پیشزمینهای برای بازتولید نشان ملی ارمنستان باشد.
او گفت: «حذف [آرارات] نیاز به تغییر قانون اساسی و قانون دارد. آیا ما بهعنوان شهروند آمادگی تحمل این وضعیت را داریم؟»
سرویس ارمنستانی رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی در ماه آوریل از پاشینیان پرسید که آیا احتمال حذف آرارات از نشان ملی وجود دارد؟ نخستوزیر فقط پاسخ داد که «من چنین سوالی را مطرح نمیکنم».
