کوبا روز پنجشنبه ۲۸ خرداد از نزدیک به ۲۰۰ فقره اصلاحات تاریخی مبتنی بر بازار آزاد رونمایی کرد که هدف آن نجات این جزیرهٔ کمونیستی از بحران شدید اقتصادی است؛ بحرانی که در پی محاصرهٔ نفتی آمریکا تشدید شده است.
مانوئل ماررو، نخستوزیر کوبا، در سخنرانی مهمی در مجلس ملی این کشور، ۱۷۶ مورد اقدام را تشریح کرد که هدف آن کاهش نقش دولت در اقتصاد و جذب سرمایهگذاری در بخشهایی از بانکداری گرفته تا گردشگری و کشاورزی است.
این تغییرات گسترده در حالی اعلام میشود که ایالات متحده، افزون بر محاصرهٔ نفتی، فشارهای شدیدی بر کوبا وارد میکند و دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، نیز آشکارا دربارهٔ در اختیار گرفتن این جزیره که تنها ۱۴۵ کیلومتر با فلوریدا فاصله دارد، سخن گفته است.
خبرگزاری فرانسه مینویسد این اصلاحات که به گفته برخی اقتصاددانان گستردهترین تغییرات اقتصادی از زمان انقلاب ۱۹۵۹ به رهبری فیدل کاسترو به شمار میرود، در حالی ارائه شده که کوبا با کمبود شدید سوخت، قطعیهای طولانی برق و کمبود مواد غذایی و دارو روبهرو است.
این اقدامات که مورد تأیید حزب کمونیست قرار گرفتهاند، قرار است روز پنجشنبه به رأی گذاشته شوند. مجلس ملی کوبا عموماً نهادی تلقی میشود که تصمیمهای حکومت را تأیید میکند.
ماررو زمانبندی مشخصی برای اجرای اصلاحات ارائه نکرد، اما میگل دیاس-کانل، رئیسجمهور کوبا، روز چهارشنبه بر ضرورت «تغییرات فوری» برای جلوگیری از فروپاشی اقتصادی تأکید کرده بود.
استقبال سرمایهگذاران خصوصی
محاصرهٔ نفتی که دونالد ترامپ در ماه ژانویه و پس از برکناری نیکلاس مادورو، متحد کوبا در ونزوئلا، اعمال کرد، اقتصاد این جزیره را تا آستانهٔ فروپاشی پیش برده و دولت را وادار کرده است امتیازهایی بدهد که پیشتر از نگاه کمونیستهای تندرو نوعی بدعت و انحراف محسوب میشد.
اصلیترین تغییرات حول نقش بخش خصوصی در اقتصاد متمرکز است و برای نخستین بار، شرکتهای خصوصی با بیش از ۱۰۰ کارمند مجاز خواهند بود.
شهروندان کوبایی اجازه خواهند داشت مالک بیش از یک شرکت باشند، بانکهای خصوصی مجوز فعالیت دریافت خواهند کرد و سرمایهگذاران خارجی دیگر مجبور نخواهند بود با دولت شرکتهای مشترک تشکیل دهند.
همچنین شهروندان خواهند توانست حسابهای ارزی داشته باشند و حوالههای مالی بستگانشان در خارج از کشور، که برای بسیاری از خانوادهها حیاتی است، دیگر صرفاً از طریق دولت مدیریت نخواهد شد.
در حالی که هاوانا همواره مشکلات خود را ناشی از تحریم تجاری بیش از شش دههای آمریکا و در سالهای اخیر محاصرهٔ نفتی دانسته است، دیاس-کانل روز چهارشنبه اذعان کرد که «موانعی وجود دارد که نه از خارج میآیند و نه ناشی از محاصره هستند.»
او با لحنی کمسابقه از «کندی، دیوانسالاری و مقرراتی که مانع فعالیت کسانی میشود که میخواهند تولید کنند» و نیز «تصمیمهایی که اجرای آنها را به تعویق انداختهایم» انتقاد کرد.
کمبود نفت
از ابتدای سال جاری تاکنون تنها یک نفتکش، آن هم از روسیه، در کوبا پهلو گرفته است.
قطع برقهایی که گاهی بیش از ۳۰ ساعت طول میکشد به امری عادی تبدیل شده و مواد غذایی، سوخت، آب آشامیدنی و دارو با کمبود شدید روبهرو هستند.
دیاس-کانل از چین و ویتنام بهعنوان الگوهای احتمالی برای گشودن اقتصاد کوبا به روی جهان یاد کرد؛ بیش از شش دهه پس از سرنگونی دیکتاتور مورد حمایت آمریکا و روی آوردن این کشور به کمونیسم.
با این حال مشخص نیست که این تغییرات بتواند رضایت ترامپ را جلب کند؛ کسی که علاوه بر تغییر الگوی اقتصادی، خواهان تغییر رهبران کوبا نیز هست.
رئیسجمهور جمهوریخواه آمریکا پیشتر از ایدهٔ «در اختیار گرفتن دوستانهٔ» کوبا سخن گفته و شوخی کرده بود که پس از پایان جنگ با ایران، شاید توقفی نیز در این کشور داشته باشد.
از جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، روز پنجشنبه پرسیده شد که آیا پس از امضای توافق پایان جنگ با ایران، اکنون کوبا در کانون توجه ترامپ قرار گرفته است یا نه.
او پاسخ داد که واشینگتن میخواهد مردم کوبا «شاد و موفق» باشند.
ونس افزود: «ما همین حالا نیز با دولت کوبا در حال گفتوگو هستیم تا ببینیم چگونه میتوانند روشهای خود را تغییر دهند و این وضعیت را دگرگون کنند.»
پیش از اعلام کامل جزئیات اصلاحات، بسیاری از شهروندان ناامید کوبا این اقدامات را ناکافی و دیرهنگام توصیف کرده بودند.
با این حال، به نوشته خبرگزاری فرانسه، طبقهٔ کوچک اما رو به رشد صاحبان کسبوکارهای خصوصی از این تغییرات استقبال کرده است.