پیروزی دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا و دستیابی این حزب به اکثریت هر دو مجلس کنگره زمینه را برای افزایش نظارت بر سیاست خارجی دونالد ترامپ و تلاش برای محدود کردن برخی تصمیم‌های دولت او فراهم کرده است.
دموکرات‌ها در انتخابات روز سه‌شنبه ۱۲ آبان، پس از دو سال تسلط جمهوری‌خواهان بر کنگره، کنترل مجلس نمایندگان و سنا را به دست آوردند. کنگرهٔ جدید از ۱۳ دی‌ماه کار خود را آغاز خواهد کرد.
دموکرات‌ها، در جریان مبارزات انتخاباتی، جمهوری‌خواهان را متهم می‌کردند که اختیارات قانونی کنگره برای تصمیم‌گیری دربارهٔ جنگ و تصویب هزینه‌های دولت را عملاً به دولت ترامپ واگذار کرده‌اند.
اکنون پیش‌بینی می‌شود این حزب با استفاده از اختیارات قانون‌گذاری، بودجه‌ای و نظارتی کنگره، برای تغییر برخی سیاست‌های دولت تلاش کند.
با این حال، کسب اکثریت در دو مجلس به معنای اختیار نامحدود دموکرات‌ها برای تغییر سیاست خارجی آمریکا نیست. دونالد ترامپ همچنان از حق وتوی مصوبات کنگره و اختیارات گستردهٔ اجرایی، به‌ویژه در سیاست خارجی، برخوردار است.
برای بی‌اثر کردن وتوی رئیس‌جمهور به رأی دوسوم اعضای هر دو مجلس نیاز است. علاوه بر این، بسیاری از طرح‌های قانونی در سنا برای عبور از موانع آیین‌نامه‌ای به حمایت دست‌کم ۶۰ سناتور نیاز دارند که دموکرات‌ها به این حد نصاب نرسیده‌اند.
مهم‌ترین حوزه‌های سیاست خارجی دولت دونالد ترامپ که ممکن است در پی پیروزی دموکرات‌ها تحت تأثیر قرار بگیرند، کدام‌اند و وضعیت آن‌ها چگونه است؟
تلاش برای محدود کردن اختیارات جنگی ترامپ در قبال ایران
دونالد ترامپ پیش از آغاز حملات مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران در نهم اسفند ۱۴۰۴، مجوز کنگره را دریافت نکرد. دموکرات‌ها از آن زمان بارها تلاش کرده‌اند با تصویب قطعنامه‌هایی، ادامهٔ عملیات نظامی را به کسب مجوز کنگره مشروط کنند.
یکی از این قطعنامه‌ها با حمایت شماری از جمهوری‌خواهان در هر دو مجلس تصویب شد، اما دولت ترامپ در سیاست خود تغییری ایجاد نکرد.
به گزارش رویترز، دموکرات‌ها با در اختیار گرفتن اکثریت کنگره می‌توانند از ابزارهایی مانند محدود کردن بودجهٔ دفاعی، به تعویق انداختن تأیید نامزدهای پیشنهادی دولت برای سمت‌های مختلف و احضار مقام‌های دولت به جلسات علنی استماع استفاده کنند.
هدف این اقدامات می‌تواند افزایش فشار بر ترامپ برای توضیح اهداف جنگ، ارائهٔ برنامه‌ای روشن برای پایان دادن به آن و دریافت مجوز کنگره برای ادامهٔ عملیات نظامی باشد.
با این حال، مخالفت دموکرات‌ها با جنگ ترامپ لزوماً به معنای تغییر موضع آن‌ها درباره برنامهٔ هسته‌ای جمهوری اسلامی نیست.
چاک شومر، رهبر دموکرات‌ها در سنا، هنگام آغاز حملات آمریکا به ایران تأکید کرده بود که جمهوری اسلامی هرگز نباید به سلاح هسته‌ای دست یابد، اما مردم آمریکا نیز خواهان گرفتار شدن در جنگی طولانی و پرهزینه در خاورمیانه نیستند.
او همچنین مقابله با فعالیت‌های منطقه‌ای جمهوری اسلامی، برنامهٔ هسته‌ای و سرکوب مردم ایران را نیازمند قدرت، هماهنگی منطقه‌ای و راهبردی روشن دانسته بود.
این موضع نشان‌دهندهٔ تمایزی مهم در رویکرد بخشی از رهبران دموکرات است؛ مخالفت با شیوهٔ آغاز و ادامهٔ جنگ، بدون پذیرش سیاست‌های هسته‌ای و منطقه‌ای جمهوری اسلامی.
با این همه، دموکرات‌ها نیز درباره میزان فشار بر تهران و استفاده از گزینهٔ نظامی دیدگاه یکسانی ندارند.
از سوی دیگر، دولت ترامپ از عملیات نظامی علیه ایران دفاع کرده و رئیس‌جمهور آمریکا تأکید دارد که این حملات مانع دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هسته‌ای شده است.
افزایش حمایت از اوکراین و فشار بر روسیه؟
دولت ترامپ با وجود حمایت گستردهٔ شماری از نمایندگان هر دو حزب از اوکراین، کمک‌های مستقیم مالی و نظامی آمریکا به این کشور را تا حدودی متوقف کرده است.
تصمیم اخیر ترامپ برای لغو یا تعلیق برخی تحریم‌های مرتبط با صادرات گازوئیل و انرژی روسیه نیز با انتقاد شماری از اعضای کنگره، از جمله برخی جمهوری‌خواهان، روبه‌رو شده است.
دموکرات‌ها با در اختیار گرفتن اکثریت هر دو مجلس از ژانویهٔ آینده، ممکن است طرح‌های تازه‌ای برای کمک به اوکراین یا افزایش فشار اقتصادی بر روسیه به رأی بگذارند.
گرگوری میکس، نمایندهٔ دموکرات نیویورک که به‌گفتهٔ رویترز احتمالاً ریاست کمیتهٔ امور خارجی مجلس نمایندگان را بر عهده خواهد گرفت، پیش‌تر با حمایت نمایندگانی از هر دو حزب طرحی برای جلوگیری از بازگشت گازوئیل روسیه به بازار جهانی ارائه کرده است.
کمک به اوکراین از اولویت‌های اعلام‌شدهٔ دموکرات‌ها است و در گذشته نیز از حمایت شمار قابل‌توجهی از جمهوری‌خواهان برخوردار بوده است.
با این حال، تصویب بسته‌های کمک تازه در صورت مخالفت ترامپ به حمایت گستردهٔ هر دو حزب نیاز خواهد داشت و هنوز مشخص نیست که چنین اکثریتی، به‌ویژه برای عبور از وتوی احتمالی رئیس‌جمهور، شکل بگیرد.
دولت ترامپ نیز سیاست خود را با تأکید بر ضرورت پایان دادن به جنگ از مسیر مذاکرات و کاهش تعهدات مستقیم آمریکا در قبال اوکراین توجیه کرده است.
از این رو، برخورد کنگرهٔ جدید با سیاست دولت در قبال روسیه و اوکراین می‌تواند به یکی از مهم‌ترین زمینه‌های اختلاف میان کاخ سفید و قانون‌گذاران تبدیل شود.
افزایش فشار برای محدود کردن کمک‌های نظامی به اسرائیل
حمایت از اسرائیل در میان دموکرات‌ها طی سال‌های اخیر، به‌ویژه پس از جنگ غزه و کشته شدن ده‌ها هزار فلسطینی که آغازگر آن گروه افراطی حماس با حمله به اسرائیل و کشتن حدود ۱۲۰۰ شهروند اسرائیل بود، کاهش یافته است.
ادامهٔ خشونت‌ها در کرانهٔ باختری اشغالی و روابط نزدیک بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، با ترامپ و جمهوری‌خواهان نیز بر این روند تأثیر گذاشته است.
آمریکا سالانه حدود سه میلیارد و ۸۰۰ میلیون دلار کمک نظامی پایه به اسرائیل ارائه می‌کند. پس از حملهٔ هفتم اکتبر ۲۰۲۳ حماس به اسرائیل و آغاز جنگ غزه، میلیاردها دلار کمک اضافی نیز به این کشور اختصاص یافته است.
به گزارش رویترز، نزدیک به نیمی از دموکرات‌های مجلس نمایندگان در تابستان امسال به طرح قطع کمک‌های نظامی به اسرائیل رأی دادند. با این حال، در درون حزب دموکرات بر سر آیندهٔ این کمک‌ها اختلاف‌نظر وجود دارد.
برخی نمایندگان خواستار قطع کامل کمک‌های نظامی هستند، در حالی که گروهی دیگر، از جمله گرگوری میکس، از محدود کردن صادرات بعضی تسلیحات مانند بمب‌های سنگین حمایت می‌کنند، اما با پایان دادن به تمام همکاری‌های امنیتی آمریکا و اسرائیل موافق نیستند.
در مقابل، دولت ترامپ بر حمایت نظامی از اسرائیل تأکید دارد و آن را بخشی از سیاست امنیتی آمریکا در خاورمیانه می‌داند.
هرچند اکثریت جدید دموکرات‌ها ممکن است نظارت بر ارسال تسلیحات و شرایط کمک‌های نظامی به اسرائیل را افزایش دهد، اما توقف کامل این کمک‌ها موضع مشترک همهٔ دموکرات‌ها نیست و نمی‌تواند نتیجه‌ای قطعی از تغییر ترکیب کنگره باشد.
اختلاف بر سر بودجهٔ نظامی و کمک‌های خارجی آمریکا
یکی دیگر از زمینه‌های احتمالی رویارویی کنگرهٔ جدید با دولت ترامپ بودجهٔ دفاعی و کمک‌های خارجی آمریکا است.
دونالد ترامپ برای سال مالی ۲۰۲۷ خواستار افزایش بودجهٔ دفاعی به حدود یک تریلیون و ۵۰۰ میلیارد دلار شده است که از نظر میزان افزایش هزینه‌های نظامی در دهه‌های اخیر کم‌سابقه است.
دولت ترامپ می‌گوید این افزایش برای تقویت آمادگی نیروهای مسلح، گسترش تولید تسلیحات، نوسازی تجهیزات و تأمین هزینه‌های دفاعی ضروری است.
در مقابل، دموکرات‌ها با انتقاد از هزینه‌های جنگ ایران و کاهش بودجهٔ برنامه‌های اجتماعی، با بخش‌هایی از درخواست بودجه‌ای دولت مخالفت کرده‌اند.
با این حال، اختلاف دو حزب تنها به هزینه‌های نظامی محدود نمی‌شود.
دولت ترامپ میلیاردها دلار از کمک‌های خارجی مصوب کنگره را متوقف یا لغو کرده است. کاخ سفید این اقدامات را بخشی از سیاست «اول آمریکا» معرفی کرده و می‌گوید هدف آن جلوگیری از اتلاف منابع مالیاتی، حذف برنامه‌های غیرضروری و اختصاص کمک‌های خارجی به طرح‌هایی است که مستقیماً در خدمت منافع و امنیت ایالات متحده باشند.
در مقابل، بسیاری از دموکرات‌ها این کاهش بودجه‌ها را تضعیف‌کنندهٔ جایگاه بین‌المللی آمریکا و ابزارهای دیپلماتیک این کشور می‌دانند و خواستار احیای بخشی از کمک‌های قطع‌شده هستند.
کمک‌های خارجی در دوره‌های گذشته، از جمله دورهٔ نخست ریاست‌جمهوری ترامپ، از حمایت نمایندگان هر دو حزب برخوردار بوده است.
با این حال، تصمیم‌گیری درباره بودجهٔ نظامی و کمک‌های خارجی همچنان نیازمند توافق‌های قانونی و بودجه‌ای است و اکثریت دموکرات‌ها نمی‌تواند به‌تنهایی تمام اولویت‌های مالی دولت را تغییر دهد.
افزایش نظارت بر سیاست ترامپ در آمریکای لاتین
سیاست دولت ترامپ در قبال کشورهای آمریکای لاتین نیز ممکن است با نظارت و مخالفت گسترده‌تر کنگره روبه‌رو شود.
دولت آمریکا در دورهٔ دوم ریاست‌جمهوری ترامپ، اقدامات نظامی و تحریمی گسترده‌تری در نیمکرهٔ غربی انجام داده است، از جمله عملیات نظامی برای برکناری رئیس‌جمهور ونزوئلا و حملات مرگبار به شناورها در آب‌های اطراف این کشور.
ترامپ همچنین با اعمال تحریم‌های شدید علیه کوبا و تهدید به اقدام نظامی، برای تغییر سیاست‌ها و ساختار حکومت این کشور فشار آورده است.
دولت آمریکا این اقدامات را در چارچوب اهداف امنیتی و مقابله با حکومت‌های مخالف واشینگتن دنبال می‌کند، اما منتقدان دربارهٔ مبانی حقوقی عملیات نظامی، پیامدهای انسانی تحریم‌ها و مداخله در امور داخلی کشورهای دیگر پرسش‌هایی مطرح کرده‌اند.
شماری از نمایندگان دموکرات خواستار تحقیقات کنگره و برگزاری جلسات استماع درباره عملیات آمریکا در ونزوئلا شده‌اند.
برخی دیگر نیز تحریم‌های کوبا را به دلیل پیامدهای آن برای غیرنظامیان محکوم کرده و خواهان پایان دادن به مداخلهٔ واشینگتن در انتخابات کشورهای دیگر شده‌اند.
با این حال، انجام تحقیقات نظارتی یا تصویب طرح‌هایی برای محدود کردن سیاست‌های دولت، لزوماً به توقف اقدامات اجرایی ترامپ منجر نخواهد شد.
کنگرهٔ جدید تا چه اندازه می‌تواند سیاست ترامپ را تغییر دهد؟
به‌نوشتهٔ رویترز، پیروزی دموکرات‌ها در هر دو مجلس کنگره، قدرت نظارتی و قانون‌گذاری این حزب را افزایش می‌دهد و می‌تواند دولت ترامپ را برای توضیح تصمیم‌های سیاست خارجی و مذاکره با نمایندگان تحت فشار بیشتری قرار دهد.
با این حال، میزان موفقیت دموکرات‌ها به اندازهٔ اکثریت آن‌ها، میزان همراهی جمهوری‌خواهان و تصمیم ترامپ درباره استفاده از حق وتو بستگی خواهد داشت.
اختلاف‌نظرهای درون حزب دموکرات، به‌ویژه درباره کمک‌های نظامی به اسرائیل و حدود مداخلهٔ آمریکا در بحران‌های خارجی، نیز می‌تواند بر تصمیم‌های کنگرهٔ آینده تأثیر بگذارد.
به این ترتیب، تغییر ترکیب کنگره بیش از آن‌که به معنای تغییر فوری سیاست خارجی آمریکا باشد، زمینه‌ساز دوره‌ای تازه از چانه‌زنی و اختلاف میان کاخ سفید و قانون‌گذاران بر سر جنگ ایران، حمایت از اوکراین، روابط با اسرائیل و هزینه‌های نظامی و دیپلماتیک آمریکا خواهد بود.