پس از تشدید تحریم‌های آمریکا علیه صنعت هوانوردی ایران، مسافران اکنون مسیرهای سه ساعته را گاهی تا بیش از ۳۰ ساعت طی می‌کنند تا به دوبی برسند. ایرانیان نه تنها پروازهای مستقیم خارجی را از دست داده‌اند، بلکه اکنون باید چند برابر پول و وقت صرف مسافرت خود کنند.
با تشدید محدودیت‌ها از دوم مهر ۱۴۰۵، سفرهای بین‌المللی ایرانیان دشوارتر و پرهزینه‌تر شده، اکنون حتی خدمات ویلچر برای مسافران شرکت‌های هواپیمایی ایرانی نیز رایگان نیست.
بن‌بست هوایی ایران
آسمان ایران سال ناامنی را پشت سر گذاشته است. هنوز پروازهای بین‌المللی به شرایط عادی بازنگشته بودند که دور تازه تحریم‌های آمریکا، فعالیت شرکت‌های هواپیمایی ایرانی را با محدودیت‌های بیشتری روبه‌رو کرد.
آمریکا در ۱۷ شهریور امسال ۲۷ شرکت هواپیمایی ایرانی را تحریم کرد و از اول مهرماه، محدودیت خدمات‌رسانی به این شرکت‌ها تشدید شد.
تحریم‌ها اگرچه به معنای ممنوعیت پرواز هواپیماهای ایرانی در آسمان تمام کشورها نیست، اما با تهدید شرکت‌های تامین سوخت و ارائه‌دهندگان خدمات فرودگاهی به تحریم‌های ثانویه، ادامه فعالیت بین‌المللی آن‌ها را دشوار کرده است.
واشینگتن ۱۳ آبان‌ماه در تازه‌ترین اقدام، یک شرکت ترکیه‌ای ارائه‌دهندهٔ خدمات زمینی به هواپیماهای ایرانی را نیز تحریم کرد.
یکی از فعالان صنعت هوانوردی ایران در گفت‌وگو با رادیو فردا، پیامدهای تحریم‌های اخیر را بسیار گسترده‌تر از توقف فعالیت شرکت‌های هواپیمایی توصیف می‌کند و می‌گوید: «محدودیت‌های این صنعت تنها به شرکت‌های هواپیمایی آسیب نمی‌زند، بلکه کل صنعت، اقتصاد و زندگی در ایران را متاثر کرده و ادامه این وضعیت صنعت هوانوردی ایران را با عقب‌ماندگی شدیدتری روبه‌رو می‌کند».
او می‌گوید: «افزایش قیمت‌ها، سفر هوایی برای بخشی از شهروندان را غیرممکن کرده است و بخشی از مسافران ناچارند ابتدا از مسیر زمینی خود را به کشورهای همسایه برسانند و سپس از آن‌جا به مقصد نهایی پرواز کنند».
قیمت سفر زمینی با اتوبوس ویژه بین تهران و استانبول حدود ۹ میلیون تومان است. البته این قیمت روزانه تغییر می‌کند.
استانبول؛ ایستگاه اجباری و ویلچر پولی
پس از اعمال محدودیت‌های جدید پروازی، سفر بسیاری از ایرانیان به مقصد اروپا و آمریکا از مسیرهای غیرمستقیم انجام می‌شود و استانبول به یکی از ایستگاه‌های اصلی این سفرها تبدیل شده است.
جدا بودن بلیت پروازهای ایران و مسیرهای بین‌المللی، مسافران را ناچار می‌کند پس از ورود به استانبول، از کنترل گذرنامه عبور کنند، چمدان‌های خود را تحویل بگیرند و بار دیگر مراحل پذیرش و تحویل بار برای پرواز بعدی را طی کنند؛ فرایندی زمان‌بر و دشوار که به‌ویژه برای سالمندان و افراد دارای محدودیت حرکتی مشکلات بیشتری ایجاد کرده است.
یکی از فعالان خدمات فرودگاهی در استانبول به رادیو فردا می‌گوید: «مسافرانی که در مسیر رفت یا برگشت به ایران به ویلچر نیاز دارند، باید ۵۰ یورو بابت این خدمات بپردازند».
شرکت دیگری این خدمات را با قیمت ۵۰ دلار ارائه می‌دهد. این در حالی است که خدمات معمول ویلچر برای مسافران دارای محدودیت حرکتی، طبق مقررات هوانوردی ترکیه، اصولاً باید بدون دریافت هزینه اضافی ارائه شود.
دریافت هزینه خدمات ویلچر از مسافران پروازهای ایرانی، در اطلاعیه‌های شرکت‌های هواپیمایی و آژانس‌های مسافرتی نیز مطرح شده که تعرفه‌های آن‌ها متفاوت از یکدیگر است. شرکت هواپیمایی معراج در بخشنامه ۱۸ شهریور ۱۴۰۵ اعلام کرده که از ۳۰ شهریور، خدمات ویلچر برای مسافران پروازهای خارجی از مبدا ایران، هشت میلیون تومان و برای مسافران پروازهای ورودی به ایران، ۲۵ دلار آمریکا هزینه دارد.
آژانس «سفرهای ایلیا» نیز در اطلاعیه‌ای، لغو خدمات رایگان ویلچر در فرودگاه استانبول برای مسافران شرکت‌های هواپیمایی ایرانی را به تحریم‌ها و محدودیت‌های اخیر نسبت داده و هزینهٔ این خدمات بسته به شرکت هواپیمایی را ۲۵ تا ۵۰ یورو اعلام کرده است.
یکی از آژانس‌های مسافرتی به رادیو فردا می‌گوید: «زمان خرید بلیت، گزینهٔ ویلچر را انتخاب کرده و هزینه آن در فرودگاه پرداخت می‌شود». به گفته او، این تغییر به تازگی انجام شده و مبلغ آن ۵۰ دلار است.
جدا بودن پروازها و طولانی شدن زمان توقف در استانبول، بازار خدمات ویژه مسافران ترانزیتی را نیز گسترش داده است. فعالیت شرکت‌های ارائه‌دهنده این خدمات پس از عبور مسافر از کنترل گذرنامه و دریافت چمدان‌ها آغاز می‌شود. این شرکت‌ها در صورت طولانی بودن فاصله میان دو پرواز، خدماتی مانند هماهنگی و همراهی چند ساعته مسافر را ارائه می‌کنند و در نهایت با انجام مراحل دریافت کارت پرواز و تحویل دوباره بار، مسافر را برای ادامه سفر آماده می‌کنند. هزینه خدمات یکی از این شرکت‌ها برای یک تا دو نفر ۱۵۰ دلار است. شرکت دیگری این خدمات را با ۱۲۰ دلار ارائه می‌کند. البته اگر قرار به یک شب اسکان در استانبول باشد، حداقل ۱۸۰ دلار هزینه هتل و رفت‌وآمد به فرودگاه به این مبلغ اضافه می‌شود. حداقل هزینه هتل نیز از شبی ۸۰ دلار آغاز می‌شود.
هزینه خدمات فرودگاهی در ایروان حدود ۲۰ تا ۳۰ دلار از این مبالغ ارزان‌تر است.
دوبی؛ دور از تصور
دوبی از مقاصد مهم مسافرتی و تجاری بسیاری از ایرانیان بوده است. علاوه بر آن، متقاضیان روادید تحصیلی و یا سایر متقاضیان سفر به آمریکا، نمایندگی دیپلماتیک ایالات متحده در دوبی را برای ارائه مدارک خود انتخاب می‌کردند. پرواز مستقیم تهران به دوبی تا چند ماه پیش حدود سه ساعت طول می‌کشید.
تیرماه امسال و پس از برقراری پروازها، بلیت‌های یک طرفه تهران-دوبی با قیمت ۲۰ تا ۶۰ میلیون تومان عرضه شدند. این قیمت در مردادماه تعدیل شد و در محدوده ۲۵-۲۸ میلیون تومان قرار گرفت. با تشدید تحریم‌های آمریکا، پای هواپیماهای بسیاری از آسمان ایران بریده شد. امارات متحده عربی نیز روز ۲۴ سپتامبر ۲۰۲۶ پرواز شرکت‌های هواپیمایی ایرانی را تا اطلاع ثانوی تعلیق کرد. این تصمیم با نگرانی از پیامدهای تحریم‌های آمریکا مرتبط بود.
به دلیل وجود تقاضای سفر، مسیرهای جایگزین ارائه می‌شوند. یکی از آن‌ها مسیر استانبول-دوبی است.
بررسی‌های رادیو فردا در سایت‌های فروش نشان می‌دهد که قیمت بلیت استانبول به دوبی در هفته پایانی آبان از حدود ۴۰ میلیون تومان آغاز می‌شود و با عبور از مرزهای ۵۰، ۷۰، ۱۰۰ و ۲۰۰ میلیون تومان، در برخی گزینه‌ها به قیمت‌های عجیب چند صد میلیون تومانی نیز می‌رسد؛ تا جایی که بلیت یکی از پروازهای ترکیش ایرلاینز با قیمت بیش از ۹۱۴ میلیون تومان نمایش داده شده است.
مدت سفر نیز بسته به شرکت هواپیمایی و مسیر انتخابی، از حدود چهار ساعت و نیم تا بیش از ۲۸ ساعت متغیر است. به این ارقام باید هزینه سفر به استانبول را نیز اضافه کرد. عددی که از حدود ۱۷ تا ۹۶ میلیون تومان هم بالا می‌رود.
اکنون سفر به دوبی در ارزان‌ترین شرایط بررسی شده، حداقل ۵۷ میلیون تومان هزینه دارد که با گران‌ترین پرواز در تابستان برابری می‌کند.
سفر چند صدمیلیونی اروپا و کانادا
در محاسبهٔ هزینه‌های سفر و زمان، دیگر ایران به عنوان مبدا در نظر گرفته نمی‌شود و آژانس‌های مسافرتی زمان و قیمت را از استانبول تا مقصد نهایی محاسبه می‌کنند. شرکت‌های هواپیمایی ایرانی همچنان به ترکیه پرواز دارند و هزینه این بخش از سفر در مقایسه با پرواز بعدی به اروپا و آمریکای شمالی کمتر است.
بررسی قیمت بلیت‌های رفت و برگشت از هفته اول آذر تا هفته آخر دی نشان می‌دهد که سفر از استانبول به فرانکفورت با ترکیش ایرلاینز دست‌کم ۱۲۱ میلیون تومان و با لوفت‌هانزا حدود ۱۲۲ میلیون تومان هزینه دارد. در مسیر استانبول ـ ونکوور نیز قیمت بلیت رفت‌وبرگشت ترکیش ایرلاینز، بسته به تاریخ سفر، میزان بار و شرایط بلیت، از ۳۲۵ تا حدود ۴۰۰ میلیون تومان متغیر است.
در سفرهایی که با دو بلیت مستقل انجام می‌شود، تاخیر در پرواز نخست می‌تواند به از دست رفتن پرواز دوم منجر شود. به همین دلیل برخی مسافران ناچارند فاصله‌ای طولانی میان دو پرواز در نظر بگیرند؛ برخی حتی نزدیک به ۲۰ ساعت در فرودگاه منتظر می‌مانند یا برای کاهش خطر جا ماندن از پرواز بعدی، یک شب اقامت می‌کنند. هزینه هتل، رفت‌وآمد و خدمات فرودگاهی نیز به مخارج سفر اضافه می‌شود؛ هزینه‌هایی که در قیمت اولیه بلیت‌ها محاسبه نشده‌اند.
با اعمال محدودیت‌های اخیر پروازی، رسیدن به مقصد برای بخشی از مسافران ایرانی، دیگر فقط به معنای خرید بلیت نیست؛ بلکه مستلزم هماهنگی چند پرواز، تحمل توقف‌های طولانی و پرداخت هزینه‌هایی است که پیش‌تر در فرایند معمول سفر وجود نداشت.