در حالیکه کمی بیش از دو هفته به سفر دونالد ترامپ به پکن برای دیدار با شی جینپینگ، همتای چینیاش، باقی مانده، تصمیمهای ناگهانی رئیسجمهور آمریکا و جنگ ایران، بر دیدار پیش روی سران سایه افکنده است.
این سفر که نخستین دیدار دونالد ترامپ از چین در دور دوم ریاست جمهوریاش محسوب میشود، قرار بود بر کاستن از تنشهای تجاری دو اقتصاد بزرگ جهان متمرکز باشد، موضوعی که دو رهبر در آخرین دیدارشان در کرۀ جنوبی حدود پنج ماه پیش، بر آن تأکید کردند.
اما برای پکن، که بهشدت به برنامهریزی دقیق جزئیات اهمیت میدهد، رفتار بیپروا و واکنشهای ناگهانی دونالد ترامپ، گیجکننده و چهبسا دردسرساز به نظر میرسد.
مقامهای چینی در بعضی اظهار نظرها تأیید کردهاند که با توجه به اهمیت دیدار سران دو ابرقدرت، انتظار برنامهریزی و آمادگی بیشتری از سوی طرف آمریکایی داشتهاند.
کاخ سفید اما با رد این قبیل نگرانیها، تأکید میکند که برنامهریزیها و آمادهسازیهای لازم برای این سفر که قرار است در فاصله ۱۱ تا ۱۳ فروردینماه انجام شود، در هماهنگی معمول و مرتب با پکن، بهخوبی پیش میرود.
جنگ تجاری
رهبران بازرگانی و اقتصاد اما با اشاره به اینکه دستکم تا همین هفته هنوز بسیاری از چهرههای مهم صنعت و تجارت ایالات متحده، از سوی کاخ سفید دعوتنامهای برای حضور در هیئت آمریکایی دریافت نکردهاند، با ترکیبی از بدبینی و نگرانی به روند آمادگی در واشینگتن مینگرند.
شان استاین رئیس شورای تجاری آمریکا و چین هشدار داده که اگر رهبران تجاری، بهموقع در روند برنامهها قرار نگیرند، ممکن است اهداف این سفر حاصل نشود.
از سوی دیگر، دولت آمریکا برای آن که نشان دهد اهمیت لازم را برای این سفر قائل است، ترتیبی داده که اسکات بِسِنت وزیر خزانهداری ایالات متحده، همین هفته در پاریس با هِه لیفِنگ، معاون آقای شی دیدار کند.
در همین حال برنامه واشینگتن برای آغاز تحقیقاتی درباره تجارت با برخی کشورها از جمله چین میتواند برای دستیابی به اهداف این سفر، مشکلساز شود. بر اساس این برنامه که قرار است هفتۀ پیش رو اعلام شود، ممکن است جریمههایی جایگزین تعرفههایی شوند که از سوی دونالد ترامپ تعیین، اما در دادگاه عالی آمریکا بیاعتبار شدهاند.
جزیره نیمهخودمختار تایوان و سرنوشتش هم از دیگر موضوعات نگرانکننده و مورد اختلاف دو طرف است. برخی مقامهای آمریکایی معتقدند که آقای شی قصد دارد سال آینده این جزیره را اشغال کند. دونالد ترامپ گفته که به رغم هشدار شی جینپینگ، بهزودی دربارۀ اینکه سلاح بیشتری در اختیار تایوان بگذارد یا خیر، تصمیم خواهد گرفت.
سایۀ ایران
اما به احتمال زیاد بزرگترین ابری که بر دیدار پیش روی سران دو ابرقدرت سایه انداخته، چیزی نیست جز جنگ خاورمیانه و درگیری مستقیم واشینگتن با تهران.
بهاعتقاد برخی کارشناسان روابط بینالملل، اگر جنگ با ایران تا پیش از سفر ترامپ به پکن به پایان نرسد، قطعاً به مهمترین موضوع مورد بحث دو طرف تبدیل خواهد شد.
چین، حملۀ اسرائیل و آمریکا به ایران را محکوم کرده است؛ حملهای که باعث کاهش نفت وارداتی دومین اقتصاد بزرگ جهان در مقطعی بسیار حساس هم شده است.
پکن در عین حال، از اقدامی جدی و عملی در کمک به تهران به عنوان متحدی دیرینه اجتناب کرده است.
دونالد ترامپ هم سعی داشته که اختلافات و دلخوریها با پکن را کماهمیت جلوه داده و در مقابل، این جنگ را برای باز نگه داشتن تنگه هرمز و عبور آزادانه نفت و گاز، حیاتی توصیف کند. رئیسجمهور ایالات متحده دوشنبه گذشته گفته بود که «واقعاً در حال کمک به چین هستیم».
ممکن است که سرمایهگذاریهای فعلی و آتی چین در خاورمیانه از این جنگ لطمه خورده باشد؛ اما حفظ بیطرفی این کشور، در نهایت به عبور امن کشتیها از تنگۀ هرمز کمک خواهد کرد؛ درست همان طور که در مورد حوثیهای یمن و دریای سرخ اتفاق افتاد.
تحلیلگران با اشاره به تمایل جدی پکن برای دور نگه داشتن خود از بحران خاورمیانه، احتمال تلاش چین برای میانجیگری بین ایران و آمریکا را هم پایین میدانند.
در مقابل ممکن است شی جینپینگ بخواهد از این دیدار دوجانبه، برای ارائۀ تصویری از خود به عنوان سیاستمداری خردمند و اهل آرامش و ثبات و مدارا استفاده کند. در این صورت بعید نیست که بهکلی از پرداختن به موضوع ایران بپرهیزد.
آن چه مسلم است اینکه مقامهای چینی این روزها به نشان دادن علنی هیچ گونه تقابلی با رئیسجمهور ایالات متحده علاقه ندارند.