دور تازه اعتراضها در ایران که از هفتم مهر آغاز شده است، شهروندان ایرانی را بر آن داشته تا روایتهای خود از افسارگسیختگی قیمتها و افزایش لحظهبهلحظه آن را بازگو کنند؛ بحرانی که جمهوری اسلامی هم در میانهٔ آن است و هم میگوید بهدنبال حل آن.
اعتراضها که در ابتدا ماهیت اقتصادی داشت و در واکنش به نوسان شدید قیمت ارزهای خارجی و تلاطم در کسبوکار بازاریان آغاز شد، به سرعت رنگوبوی سیاسی گرفت و حتی مقامهای بلندپایه جمهوری اسلامی بویژه علی خامنهای را هدف شعارهای خود قرار داده است.
نابسامانی وضعیت کشور که ناشی از سیاستهای اقتصادی چهار دههٔ گذشته جمهوری اسلامی، تحریمهای گستردهٔ بینالمللی، فساد فراگیر در ساختار حکومت و سیاست خارجی ناکارآمد آن است، کار را به جایی رسانده که قشر «بسیار محافظهکار» بازار پس از سالها، جرقهٔ اعتراضها را زده و میداندار شده است؛ تحولی بس مهم که به گفتهٔ مایکل روبین، پژوهشگر ارشد اندیشکده «امریکن اینترپرایز» و از تحلیلگران باسابقه در امور ایران، «هر زمان که بازار تهران بسته میشود، این تحول یک اعتراض عادی را به چیزی بسیار مهمتر تبدیل میکند».
یارانهٔ «یک میلیون تومانی» و جهش قیمتها
دولت مسعود پزشکیان که با کمبود شدید منابع ارزی روبهرو است، ارز ترجیحی یا دولتی که ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومان است، را حذف کرده و مدعی است که قصد دارد آن را مستقیماً به دست خود مردم برساند.
بر اساس طرح دولت، به ازای هر نفر یک میلیون تومان به حساب خانوارها واریز میشود که معادل هفت دلار است. همین رقم با توجه به تلاطمهای بازار روزبهروز ارزش خود را از دست میدهد و از سوی دیگر، افزایش قیمتها که قرار است از هفتهٔ آینده با نرخگذاری جدید کالاها و خدمات بار دیگر جهش کند، هیچ چشماندازی از بهبود وضعیت اقتصادی نشان نمیدهد.
فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت پزشکیان، هفته جاری اعلام کرد که انتظار میرود قیمت کالاها و خدمات بین «۲۰ تا ۳۰ درصد» افزایش یابد.
بهرغم این، و درحالیکه هنوز پول واریزی دولت به دست اکثریت خانوارها نرسیده است، فنر قیمتها پریده و شهروندان از کمبود کالاهای اساسی بویژه روغن خوراکی خبر میدهند.
افزایش ۲۰۰ تا ۲۶۰ درصدی قیمت روغنهای خوراکی
سایت «تجارت نیوز» در گزارشی دلیل این وضعیت را «افت سنگین تولید» صنعت تولید روغن خوراکی در آذرماه، «نایابشدن روغن در بازار، حذف ارز ترجیحی و صدور مجوز افزایش ۲۰۰ تا ۲۶۰ درصدی قیمتها» دانسته است.
این سایت افزوده که آمار تولید شرکتهای بورسی تولیدکننده روغن نشان میدهد که تولید آنها نسبت به آذر ۱۴۰۳ حدود ۴۲ درصد کاهش یافته است.
آزادهٔ مختاری، روزنامهنگار، در شبکهٔ ایکس نوشته که گران شدن روغن مساوی است با افزایش قیمت «غذاهای سرخکردنی، غذاهای آماده، محصولات نانوایی و شیرینیها، برخی غذاهای کنسروی، برخی محصولات لبنی، محصولات غذایی بستهبندی شده، برخی از کالاهای غیرغذایی مثل صابون و محصولات بهداشتی».
او افزوده است: «ما روزانه با بیتدبیری مدیریتی فقیر میشویم».
افزایش شدید قیمت روغنهای خوراکی، برخی شرکتهای صنایع غذایی را بر آن داشته است تا بهای محصولات خود را بالا ببرند. شرکت صنعتی مینو روز ۱۷ دی با انتشار اطلاعیهای اعلام کرد که با توجه به نرخهای جدید روغن، بهای تمامشده محصولات این شرکت حدود ۲۱ درصد افزایش خواهد یافت. شرکت مهرام هم گفته که در حال بررسی اثرگذاری افزایش قیمت روغن بر بهای تمامشدهٔ تولیداتش است و تصمیمات برای افزایش نرخ را به زودی اعلام خواهد کرد.
خرید قسطی به ماست و دوغ رسید
برخی کاربران در روایتهای خود از قیمتها گزارش دادهاند که قیمت هر کیلو مرغ به ۳۰۰ هزار تومان، روغن لیتری ۲۷۰ هزار تومان، روغن ۱.۵ لیتری ۴۰۴ هزار تومان، تخممرغ شانهای ۴۷۰ هزار تومان و برنج هندی به کیلویی ۲۰۰ هزار تومان رسیده است.
برخی گزارشها نشان میدهد که قیمت تخممرغ نسبت به دی پارسال ۲۴۷ درصد رشد داشته است.
البته قیمتها بسته به موقعیت جغرافیایی متفاوت است، ضمن اینکه روزانه ممکن است تغییر کند.
پیامد افزایش قیمتها تا جایی گسترده شده است که برخی از فروشندگان به فروش قسطی مواد غذایی روی آوردهاند که حتی شامل ماست و دوغ هم شده است. به عنوان نمونه، ماست «سون» کاله ۱.۸ کیلوگرمی با قیمت ۲۳۹ هزار تومان، به صورت قسطی عرضه شده است.
بحران دوسویهای که حکومت با آن روبهرو است
تجربهٔ اعتراضات سراسری در ایران نشان داده که حکومت پس از بروز هر ناآرامی، با رفعورجوع آنچه انگیزهٔ شکلگیری اعتراضات بوده، بر سرکوب معترضان متمرکز بوده است، اما این دور از اعتراضات در وضعیتی متفاوت شکل گرفته و ادامه دارد.
جرقهٔ اعتراضات جاری و نقطهشروع آن سقوط روزافزون ارزش پول ملی و نابسامانی اقتصادی بود، اما حکومت در کنار سرکوب اعتراضات ناشی از آن، ناگزیر است با علتالعلل آن هم بهطور روزانه دستوپنجه نرم کند؛ یعنی تداوم کاهش ارزش پول ملی، افزایش روزانهٔ قیمتها و شدت گرفتن نابسامانی اقتصادی که روند آن نیز بهطور بیسابقهای روزانه شده است.
