محور مذاکره ایران و آمریکا چه خواهد بود؟ در گفتوگو با مهرزاد بروجردی
احتمال دیدار استیو ویتکاف، نمایندهٔ کاخ سفید، و عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، در روز ۱۷ بهمن در استانبول، بار دیگر سناریوهای مختلف گفتوگوی تهران و واشینگتن را به صدر تحلیلها بازگرداند.
این دیدار احتمالی، اگر محقق شود، نخستین تماس مستقیم دو طرف پس از فروپاشی مذاکرات پیشین و جنگ ۱۲روزه خرداد گذشته خواهد بود؛ آن هم در شرایطی که همزمان فشار نظامی آمریکا در منطقه افزایش یافته و پیامهای متناقضی از تهدید و تمایل به توافق شنیده میشود.
از یک سو، دولت ترامپ بر ضرورت دستیابی سریع به توافقی برای جلوگیری از درگیری نظامی تأکید دارد و از سوی دیگر، ایران اصرار میکند که مذاکرات باید صرفاً بر پرونده هستهای متمرکز باشد.
در گفتوگو با مهرزاد بروجردی، تحلیلگر امور بینالملل ساکن واشینگتن، ابتدا این پرسش مطرح شد که مهمترین موضوع مذاکره برای آمریکا چیست؟
رویترز: مقامهای ایران در گفتوگو با خامنهای، وضعیت جامعه را انفجاری توصیف کردهاند
خبرگزاری رویترز روز دوشنبه ۱۳ بهمن در گزارشی اختصاصی به نقل از «شش مقام فعلی و سابق» ایران نوشت: سران جمهوری اسلامی به شدت نگرانند که یک حمله محدود از سوی آمریکا باعث بازگشت معترضان خشمگین به خیابانها و فروپاشی نظام شود.
بر اساس این گزارش، در جلسات سطح بالا، مقامات جمهوری اسلامی به علی خامنهای هشدار دادهاند که پس از سرکوب خونین اعتراضات دیماه، «دیوار ترس» مردم فرو ریخته و فشار خارجی مانند حمله محدود آمریکا میتواند به مثابه محرکی برای تقابل نهایی عمل کند.
رویترز می افزاید: ناامیدی عمومی بهدلیل رکود اقتصادی، سرکوب سیاسی ، شکاف فزاینده بین فقیر و غنی و فساد ریشهدار، ایرانیان را گرفتار نظامی کرده است که نه تسکینی ارائه میدهد و نه راهی برای پیشرفت.
یکی از مقامات در گفتوگو با رویترز مدعی شده که «دشمنان ایران»، بهدنبال اعتراضهای بیشتر هستند تا جمهوری اسلامی را به پایان خط برسانند و «متأسفانه» اگر خیزشی صورت گیرد، خشونت بیشتری هم در پی خواهد داشت.
این مقام گفت: «حملهای که با تظاهرات مردم خشمگین همراه شود میتواند به فروپاشی (نظام حاکم) منجر شود. این اصلیترین نگرانی در میان مقامات عالیرتبه است و همان چیزی است که دشمنان ما میخواهند».
به گفته رویترز، این اظهارات از آن رو مهم است که نشان میدهد رهبری جمهوری اسلامی در خفا نگرانیهای بروز میدهند که با موضع علنی و سرسختانهٔ تهران در برابر معترضان و آمریکا در تضاد است.
این منابع نگفتند که واکنش علی خامنهای چه بوده است. وزارت خارجه ایران نیز بلافاصله به درخواست رویترز برای اظهارنظر درباره این روایت از نشستها پاسخ نداد.
گفتوگو با بستگان جهانبخش حصارفیروزه؛ «اسلحه را به پشتاش چسبانده و شلیک کردند»
بستگان جهانبخش حصارفیروزه به رادیوفردا گفتهاند که او ۱۹ دی در چهارراه شریفآباد شیراز هدف شلیک مستقیم قرار گرفت و ۲۳ دی جان باخت.
جهانبخش حصارفیروزه متولد هفتم خرداد ۱۳۳۴ بود. او کامیوندار بود اما در سالهای اخیر یک مغازه لوازم ساختمانی داشت.
یکی از بستگان آقای حصارفیروزه به رادیوفردا گفت که «شب ۱۹ دی، او وقتی میبیند به مردم شلیک میکنند جلو رفته، به یکی از ماموران می چسبد و تلاش میکند جلوی شلیک به مردم را بگیرد. که همان موقع یک مامور دیگر تفنگش را از پشت، به پشت او میچسباند و به او شلیک میکند».
به گفته او، جهانبخش حصار فیروزه «خود را به خانه میرساند و پس از انتقال به بیمارستان چند بار تحت جراحی قرار میگیرد. کلیه راست از بین رفته بود و بخشی از رودهها هم تخلیه شدند. دکتر گفته بود که بیش از ۸۰ گلوله ساچمهای خورده. در نهایت ۲۳ دی جان باخت».
پیکر جهانبخش حصار فیروزه در حضور چهار مأمور امنیتی و تنها شش عضو خانوادهاش به خاک سپرده شد. او، به گفتهٔ بستگانش، همیشه مخالف نظام جمهوری اسلامی بود.
اردن میگوید سکوی هیچ اقدام نظامی علیه ایران نخواهد بود
وزیر خارجه اردن روز دوشنبه ۱۳ بهمن در تماسی تلفنی با همتای ایرانی خود، بر سیاست «بیطرفی فعال» این کشور در تنشهای منطقهای تأکید کرد.
به گزارش خبرگزاری فرانسه، بر اساس بیانیه رسمی وزارت خارجه اردن، ایمن صفدی در گفتوگو با عباس عراقچی اطمینان داد که این پادشاهی اجازه نخواهد داد از قلمرو یا حریم هواییاش برای اقدام نظامی علیه جمهوری اسلامی ایران استفاده شود.
او تصریح کرد: «اردن میدان نبرد هیچ درگیری منطقهای یا سکویی برای حمله به ایران نخواهد بود».
در عین حال، صفدی با لحنی که به نظر میرسد هشداری غیرمستقیم به تهران باشد، افزود: «امان به هیچ طرفی اجازه نقض حریم هوایی یا تهدید امنیت و سلامت شهروندانش را نخواهد داد».
این اظهارات در حالی مطرح میشود که با تهدیدهای نظامی آمریکا علیه ایران، اردن بر حفظ بیطرفی خود در برابر تمام طرفهای درگیر تأکید دارد.
بریتانیا ۱۰ مقام و فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی را بهدلیل نقض حقوق بشر تحریم کرد
بریتانیا روز دوشنبه ۱۳ بهمن با بهروزرسانی فهرست تحریمهای خود، ۱۱ مورد جدید از جمله فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی ایران، وزیر کشور و بابک زنجانی را در فهرست تحریمهای خود قرار داد.
بر اساس اطلاعیهٔ رسمی منتشرشده، این تحریمها ۱۰ فرد و یک نهاد امنیتی دولتی ایران را بهدلیل «نقضهای جدی حقوق بشر» هدف میگیرد؛ از جمله سرکوب آزادی بیان و تجمعات مسالمتآمیز و در مواردی، نقض حق حیات.
براساس این بیانیه، اقدامات تنبیهی شامل مسدودسازی داراییها، ممنوعیت سفر و محرومیت از تصدی سمتهای مدیریتی است.
در میان تحریمشدگان، نام اسکندر مومنی، وزیر کشور، محمدرضا هاشمیفر، فرمانده انتظامی استان لرستان، محمد قنبری، بابک زنجانی، و یدالله بوعلی، فرمانده سپاه فجر فارس، و همچنین «فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی ایران» دیده میشود.
لندن پیشتر هشدار داده بود که تحریمها علیه ایران در صورت تداوم نقض حقوق بشر تشدید خواهد شد.
هشدار چشمپزشکان دربارۀ افزایش آسیبهای شدید چشمی معترضان
جمعی از چشمپزشکان ایرانی در بیانیهای خطاب به رؤسای قوا و مسئولان نظامی، انتظامی و قضایی ایران، نگرانی عمیق و اعتراض صریح خود را نسبت به افزایش نگرانکنندۀ موارد آسیبهای شدید چشمی و نابیناییهای دائمی در جریان برخوردها با اعتراضات مردمی، که در اثر استفاده گسترده و بیضابطه از تفنگهای ساچمهزن ایجاد شده است، اعلام کردند.
در این بیانیه که در پایگاه خبری پزشکان و قانون (پالنا)، منتشر شده، آمده: «کور کردن انسانها، حتی در شرایط ناآرامی و اعتراض، نه ابزار کنترل، بلکه مصداق بارز ظلم، نقض کرامت انسانی و عملی مجرمانه و غیرانسانی است.»
این چشمپزشکان تأکید کردهاند که «استفاده از سلاحهای ساچمهزن به شکلی که منجر به هدف قرار گرفتن صورت و چشم شهروندان میشود، از نظر پزشکی و اخلاقی کاملاً غیرقابل قبول و بهشدت خطرناک است.»
آنها از مقامهای جمهوری اسلامی خواستهاند دستور توقف فوری استفاده از تفنگهای ساچمهزن و هر ابزار مشابه در برخورد با تجمعات مردمی را صادر کنند.
تحقیق مستقل، شفاف و پاسخگو دربارۀ موارد متعدد نابیناییهای رخداده، رسیدگی قضایی عادلانه و قانونی به آمران و عاملان این اقدامات و ایجاد سازوکاری روشن برای جبران خسارت مادی و معنوی قربانیان و حمایت درمانی، توانبخشی و اجتماعی از آنان از دیگر خواستههای این پزشکان است.
گزارشها حاکی است در جریان این اعتراضات، همچون اعتراضات «زن زندگی آزادی» تعداد زیادی از معترضان از ناحیۀ یک یا دو چشم آسیب جدی دیدهاند.
پنجم بهمنماه، دکتر قاسم فخرایی، رئیس بیمارستان تخصصی چشم فارابی، اعلام کرد در پی اعتراضات دی «در مجموع هزار نفر» با پارگی چشم به این بیمارستان مراجعه کردند که همگی تحت جراحی اورژانسی اولیه قرار گرفتند و ادامه درمان بسیاری از آنها در جریان است.
به گفته رئیس این بیمارستان، این آمار مربوط به کسانی است که به طور خاص یک یا هر دو چشمشان آسیب دیده و شامل پارگی پلک و جراحات دیگر ناشی از برخورد گلوله یا ساچمه به صورت نمیشود.
بنابر برآورد سازمانهای حقوقبشری حدود ۶۰۰ نفر در جریان سرکوب اعتراضات پس از جانباختن مهسا امینی در بازداشت گشت ارشاد، از ناحیۀ چشم آسیب دیدند.
باقری کنی: بنا بر انتقال مواد غنیشدۀ هستهای به هیچ کشوری نداریم
خبرگزاری تسنیم روز دوشنبه خبر داد که علی باقری کنی، معاون سیاست خارجی دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی ایران گفته است که «مسئولان ایرانی بنایی بر انتقال مواد غنیشده هستهای به هیچ کشوری ندارند و مذاکرات اصلاً حول چنین امری نیست.»
خبرگزاری ایسنا هم تأکید کرده است که «برخلاف برخی گمانهزنیها»، در سفر اخیر محمد بن عبدالرحمن آلثانی، وزیر خارجه قطر، به تهران، موضوع انتقال اورانیوم غنیشده ایران به خارج از کشور مطرح نشده است.
این درحالی است که ساعاتی پیشتر، خبرگزاری رویترز به نقل از یک مقام ایرانی که به نام او اشارهای نشده، نوشته بود: «دیپلماسی در جریان است. ایران میگوید برای ازسرگیری مذاکرات، نباید پیششرطی وجود داشته باشد و آماده است در موضوع غنیسازی اورانیوم انعطافپذیری نشان دهد؛ از جمله تحویل ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا و پذیرش غنیسازی صفر در چارچوب یک ترتیبات کنسرسیومی بهعنوان راهحل.»
با این حال، او افزود که تهران برای آغاز مذاکرات خواستار آن است که «تجهیزات نظامی آمریکا از اطراف ایران دور شوند». این مقام اضافه کرده که «حالا توپ در زمین ترامپ است.»
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی تائید کرده که ایران حدود ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد در اختیار دارد. در روزهای اخیر گمانههایی مبنی بر نگهداری اورانیوم ایران در مسکو یا آنکارا مطرح شده بود.
«چهار نفر» از افراد تحت پوشش سازمان بهزیستی جزو کشتهشدگان هستند
حسن موسوی چلک، معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی کشور میگوید «چهار نفر» از کشتهشدگان اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ تحت پوشش این سازمان قرار داشتند.
به گفتۀ موسوی چلک، در بین این چهار نفر، «هم زیر ۱۸ سال بود و هم بالای ۱۸ سال». او با این حال مشخص نکرده که چند نفر از آنها زیر ۱۸ سال سن داشتند.
پایگاه حقوقبشری هرانا اعلام کرده که تا نهم بهمن موفق شده کشته شدن حدود شش هزار نفر و یکصد معترض شامل دستکم ۱۱۸ کودک (زیر ۱۸ سال) را تأیید کند.
این معاون سازمان بهزیستی در توضیح گفته: «یک نفر شهید از فرزندان مراکز بهزیستی بود. سه نفر دیگر جانباخته نیز از فرزندان مراکز بهزیستی یا خانوادههای تحت پوشش بودند. جدا از این موارد، یک نفر جان باخته نیز، فرزند یکی از همکاران بازنشسته ما بود.»
او گزارشها از بازداشت شماری از افراد مرتبط با سازمان بهزیستی را نیز تأیید کرده، اما افزوده: «تعداد بازداشتیهای مرتبط با بهزیستی زیاد نبود و با پیگیریهای انجام شده، بیشتر آنها در همان ۲۴ ساعت اول آزاد شدند. طبق آخرین خبرهایی که من دارم، دیگر فردی از سازمان بهزیستی در بازداشت نیست.»
موسوی چلک با تأکید بر اینکه همۀ جوانانی که در اعتراضات اخیر در ایران شرکت کرده بودند، «به خاطر فقر بیرون نیامدند»، افزوده: «بچههای تحت پوشش بهزیستی هم در همین جامعه زندگی میکنند و ...نمیتوان گفت هر کسی به مراکز ما آمد، الزاماً دیگر در اعتراضات شرکت نمیکند یا مطالبهگریهایی که الزاماً اقتصادی نیستند نیز نخواهند داشت.»
روسیه میگوید مدتهاست پیشنهاد نگهداری اورانیوم غنیشدۀ ایران را مطرح کرده
کرملین میگوید روسیه همچنان در تلاش است تا تنشها پیرامون ایران را کاهش دهد.
دیمیتری پسکوف، سخنگوی مطبوعاتی رئیسجمهور روسیه، روز دوشنبه ۱۳ بهمن گفت که مسکو مدتها پیش خدمات خود را برای فرآوری یا نگهداری اورانیوم غنیشده ایران پیشنهاد کرده است.
پسکوف روز دوشنبه به خبرنگاران گفت: «این موضوع مدتهاست در دستور کار قرار دارد و روسیه برای مدت طولانی خدمات خود را بهعنوان یک گزینۀ احتمالی پیشنهاد کرده است؛ گزینهای که میتواند به رفع برخی عوامل تنشزا برای تعدادی از کشورها منجر شود.»
خبرنگاران از پسکوف پرسیدند که آیا روسیه در حال گفتوگو با ایران و ایالات متحده دربارۀ پیشنهاد خود برای انتقال اورانیوم غنیشده ایران به خارج از کشور است یا خیر؟
او نیز در پاسخ گفت: «روسیه در حال حاضر به تلاشهای خود ادامه میدهد، تماسها با همه طرفهای ذینفع ادامه دارد و ما تا حد امکان آمادهایم به کاهش تنشها پیرامون ایران کمک کنیم.»
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی تائید کرده که ایران حدود ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد در اختیار دارد.
دو خبرگزاری نزدیک به سپاه از تأیید «مذاکره» میان عراقچی و ویتکاف خبر میدهند
دو خبرگزاری فارس و تسنیم، نزدیک به سپاه پاسداران، به نقل از منابع آگاه، احتمال آغاز مذاکره ایران و آمریکا با حضور «مقام ارشد دو کشور در روزهای آتی» را تأیید کردند.
تسنیم به نقل از این منبع نوشته «تا الان، مکان و زمان قطعی این دیدار نهایی نشده است و این مذاکرات احتمالاً در سطح آقای عراقچی و ویتکاف خواهد بود.»
فارس هم در گزارش کوتاهی، به نقل از یک منبع در دولت نوشته «رئیسجمهور دستور آغاز مذاکرات را صادر کرده است.»
به گفتۀ این منبع، «مذکرات ایران و آمریکا در چهارچوب موضوع هستهای مذاکره خواهند کرد.»
با این حال مشخص نیست چرا به جای شورای عالی امنیت ملی، در خبر فارس آمده که رئیسجمهور «دستور» آغاز مذاکرات را صادر کرده است.
علاءالدین بروجردی، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس نیز امروز گفت که حکومت ایران برای مذاکره «با شروطی روشن و منطقی» آمادگی دارد.
او افزود: «دانش صلحآمیز هستهای مانند توانمندی موشکی و پهپادی جزو خطوط قرمز جمهوری اسلامی است و قابل مذاکره نیست.»
یک مقام ارشد ایرانی و یک دیپلمات غربی نیز به خبرگزاری رویترز گفتند که استیو ویتکاف، نماینده ویژه آمریکا، و عباس عراقچی، وزیر خارجۀ ایران، ممکن است در روزهای آینده در ترکیه با یکدیگر دیدار کنند.
یک مقام حزب حاکم ترکیه نیز به رویترز گفته که تهران و واشینگتن توافق کردهاند گفتوگوهای این هفته بر دیپلماسی متمرکز باشد؛ امری که میتواند بهمنزله فرصتی برای جلوگیری از حملات احتمالی آمریکا تلقی شود.
رویترز به نقل از این مقام ایرانی که به نام او اشارهای نشده، نوشته: «دیپلماسی در جریان است. ایران میگوید برای ازسرگیری مذاکرات، نباید پیششرطی وجود داشته باشد و آماده است در موضوع غنیسازی اورانیوم انعطافپذیری نشان دهد؛ از جمله تحویل ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا و پذیرش غنیسازی صفر در چارچوب یک ترتیبات کنسرسیومی بهعنوان راهحل.»
با این حال، او افزود که تهران برای آغاز مذاکرات خواستار آن است که «تجهیزات نظامی آمریکا از اطراف ایران دور شوند». این مقام اضافه کرده که «حالا توپ در زمین ترامپ است.»