زنده ایران می‌گوید شروع مذاکره برای توافق نهایی با آمریکا منوط به اجرای بندهای تفاهم است

جی‌دی ونس، معاون دونالد ترامپ، روز دوشنبه در مصاحبه‌ای تلویزیونی تأکید کرد که حکومت ایران «حتی یک دلار» از آمریکا دریافت نخواهد کرد و هر چه هست در قالب تعلیق یا معافیت از تحریم‌ها به ایران خواهد رسید.

ونس تأکید کرد: «حتی یک دلار آمریکا به ایران نخواهد رفت.»

این واکنش در پاسخ به گزارش‌هایی از متن تفاهم‌نامه است که گفته می‌شود بر اساس آن جمهوری اسلامی بخش قابل توجهی از پول‌های مسدودشده خود را دریافت خواهد کرد.

اما آن طور که معاون رئیس جمهور آمریکا می‌گوید، ایران تنها در صورتی پول دریافت خواهد کرد که به تعهدات خود عمل کند، و حتی این پول هم «اساسا به شکل تعلیق تحریم خواهد بود»، یعنی تهران از محل تعلیق تحریم‌ها و در نتیجه توانایی فروش نفت و دیگر کالاها به درآمد خواهد رسید.

ونس چنین توضیح داد: «اگر ایرانی‌ها تعهداتی درازمدت را بپذیرند که برای کشوری عادی بودن لازم است، اگر از برنامه تسلیحات اتمی‌شان دست بکشند و از تأمین مالی فعالیت‌های تروریستی در سراسر خاورمیانه دست بردارند، آن گاه ما هم تمایل خواهیم داشت که معافیت چشمگیر در تحریم‌ها به آنها بدهیم.»

ایران و آمریکا روز یک‌شنبه، ۲۴ خردادماه، بالاخره بر سر متن یک تفاهم‌نامه توافق کردند که به گفته جی‌دی ونس در همین روز به صورت الکترونیکی امضا شده است. با این حال هر یک از طرفین از مفادی در این متن سخن می‌گویند که ظاهرا با یکدیگر تفاوت چشمگیر دارد.

هر دو طرف روز دوشنبه وعده داده‌اند که متن کامل تفاهم‌نامه روز جمعه بلافاصله پس از امضای رسمی منتشر شود و روایت‌شان از متن ثابت شود.

روز دوشنبه، به دنبال اعلام توافق ایران و آمریکا بر سر امضای تفاهم‌نامۀ پایان جنگ، قیمت ارزهای خارجی و سکه طلا در بازار آزاد ایران کاهش قابل توجهی یافت.

وب‌سایت‌های اعلام نرخ آزاد ارز و طلا، بعدازظهر روز دوشنبه قیمت هر دلار آمریکا را کمتر از ۱۶۲ هزار تومان اعلام کردند که نشان‌دهنده کاهشی در حدود ده هزار تومان از زمان اعلام توافق موقت است.

قیمت هر دلار آمریکا در روزهای گذشته بیش از ۱۷۱ هزار تومان گزارش می‌شد.

قیمت سایر ارزهای خارجی هم در بازار آزاد ایران کاهش مشابهی داشت.

همزمان قیمت هر سکه طلا در حدود ۱۶۷ میلیون تومان اعلام شد که نسبت به روز قبل کاهشی پنج میلیون تومانی را نشان می‌داد. این میزان کاهش در حالی رخ داد که قیمت طلا در بازارهای جهانی پس از اعلام توافق ایران و آمریکا افزایش یافته بود.

قیمت دلار و طلا در بازار ایران از زمان وقوع جنگ در ایران افزایش یافته و در روزهایی هر دلار آمریکا تا مرز ۱۹۰ هزار تومان هم معامله شده بود.

جی دی ونس، معاون رئیس جمهور آمریکا، روز دوشنبه در مصاحبه‌ای گفت که ایالات متحده انتظار دارد ایران برای کشتیرانی از طریق تنگه هرمز عوارض دریافت نکند. او در عین حال تأیید کرد که این موضوع، به عنوان بخشی از توافق صلح جدید مورد بحث قرار خواهد گرفت.

انتشار بخش‌هایی از این مصاحبه در شبکه‌های اجتماعی همزمان شد با پیامی جدید از طرف رئیس جمهور آمریکا که بعدازظهر دوشنبه نوشت: «کشتی‌ها که بسیاری از آنها پر از نفت هستند شروع به حرکت از تنگه هرمز کرده‌اند.» به نوشته او کشتی‌ها در امتداد آن چه او «بزرگراه جنوبی» نوشته حرکت می‌کنند.

جی‌دی‌ ونس در گفت‌وگو با شبکه سی‌ان‌بی‌سی در پاسخ به این سوال که آیا تفاهمی با ایران حاصل شده است که تنگه هرمز فقط برای یک دوره اولیه ۶۰ روزه به صورت رایگان بازگشایی شود یا برای مدتی بیشتر، گفت: «انتظار ما این است که این تنگه برای مدت طولانی به صورت رایگان باز شود و این چیزی است که ما در این مذاکرات فنی به آن خواهیم پرداخت.»

با این همه تقریبا همزمان با این اظهارات، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی، در یک نشست خبری گفت: «ما برای یک مدت زمان مشخص قرار است که متناظر با اقدامات طرف مقابل، تردد ایمن در تنگه هرمز را تدبیر کنیم.»

او ادامه داد: «ما همیشه گفتیم ما به دنبال گرفتن عوارض نیستیم، ولی ما‌به‌ازای خدماتی که ارائه خواهیم کرد، خدمات ناوبری، حفاظت از محیط زیست، احیاناً بیمه کشتی‌ها و سایر خدماتی که از سوی ایران و عمان ارائه خواهد شد، هزینه‌های لازم هم طراحی و و دریافت خواهد شد.»

دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، پیشتر گفته بود که «با بازگشایی تنگه هرمز پس از امضای توافق در روز جمعه، با هدف پاکسازی مین‌ها، نفت بار دیگر از هر دو سوی منطقه و به سوی جهان جریان خواهد یافت.»

رئیس و نواب رئیس هیئت روابط با مردم ایران در پارلمان اروپا و نیز گزارشگر دائم روابط با ایران در این نهاد، در نامه‌ای سرگشاده به جیانی اینفانتینو، رئیس فدراسیون جهانی فوتبال (فیفا)، از او درباره اقدامات این نهاد درباره وضعیت فوتبالیست‌های زندانی ایرانی پرسیده‌اند.

این نامه توسط هانا نویمان (رئیس هیئت پارلمان اروپا برای روابط با مردم ایران)، دانیل عطارد (نایب‌رئیس هیئت روابط با مردم ایران)، لوکاس فورلاس (گزارشگر دائم پارلمان اروپا در امور روابط با ایران ) و بارت گروتیوس (نایب‌رئیس هیئت روابط با مردم ایران) امضا شده است.

در این نامه از اینفانتینو پرسیده شده که آیا فیفا در آستانهٔ نخستین دیدار تیم فوتبال ایران در جام جهانی ۲۰۲۶، موضوع زندانی شدن فوتبالیست‌های ایرانی را با فدراسیون فوتبال ایران مطرح کرده و درباره وضعیت رفاهی، جایگاه حقوقی و امنیت فوتبالیست‌های مورد نظر اطلاعاتی درخواست کرده است؟

در این نامه همچنین آمده که فیفا در چارچوب سیاست حقوق بشر و چارچوب حفاظت از افراد خود چه اقداماتی در واکنش به گزارش‌های بازداشت خودسرانه فوتبالیست‌های ایرانی انجام داده و چگونه اطمینان خواهد داد که ملاحظات حقوق بشری همچنان در مرکز تعاملاتش با مسئولان فوتبال ایران باقی بماند؟

امضاکنندگان افزوده‌اند که آیا فیفا زمینه گسترده‌تر حقوق بشری مؤثر بر فوتبالیست‌ها در ایران را در ارتباط با حضورهای آینده ایران در جام جهانی به رسمیت خواهد شناخت یا به آن خواهد پرداخت؟

آن‌ها در این نامه خطاب به اینفانتینو یادآوری کرده‌اند که در حالی که جهان شاهد رقابت تیم ملی ایران در جام جهانی فوتبال ۲۰۲۶ خواهد بود، در همان حال، چندین فوتبالیست ایرانی همچنان در زندان به سر می‌برند و بنا بر گزارش‌ها، دست‌کم یک فوتبالیست جوان با خطر اعدام روبه‌رو است.

امضاکنندگان این پرسش را مطرح کرده‌اند که «آیا فیفا حاضر است زمانی که خود فوتبالیست‌ها بنا بر گزارش‌ها زندانی، ناپدید یا در معرض اعدام هستند، سخن بگوید یا خیر؟»

سازمان‌های حقوق بشری مواردی را مستند کرده‌اند که در آن بازیکنان فعلی و سابق فوتبال با بازداشت‌های خودسرانه، محرومیت از دادرسی عادلانه، شکنجه، ناپدیدسازی قهری، احکام طولانی‌مدت زندان و دست‌کم در یک مورد با حکم قطعی اعدام مواجه شده‌اند. از جمله آنان، احسان حسینی‌پور حصارلو، فوتبالیست ۱۹ ساله‌ای است که بنا بر گزارش‌ها پس از روندی قضایی که از سوی وکلا و مدافعان حقوق بشر مورد انتقاد قرار گرفته، با خطر قریب‌الوقوع اعدام روبه‌رو است.

اعضای پارلمان اروپا با اشاره به اظهارات مقام‌های فیفا مبنی بر این‌که فوتبال «نماد کرامت انسانی، فراگیری و احترام» است، اضافه کرده‌اند که «اعتبار این تعهدات زمانی سنجیده نمی‌شود که صرفاً در اسناد سیاسی نوشته شده باشند؛ بلکه زمانی آزموده می‌شود که خود فوتبالیست‌ها زندانی می‌شوند».

اعضای پارلمان اروپا می‌گویند «فیفا پیش‌تر نشان داده است که مایل است درباره نگرانی‌های حقوق بشری مرتبط با فوتبال در ایران وارد عمل شود؛ از جمله در موضوع محرومیت طولانی‌مدت زنان از حضور در ورزشگاه‌ها و موانع موجود بر سر راه مشارکت برابر آنان در ورزش. امروز همان اصل بار دیگر در معرض آزمون قرار گرفته است. مسئله این نیست که آیا فیفا می‌تواند بحران حقوق بشر در ایران را حل کند یا نه؛ هیچ سازمان ورزشی‌ای چنین توانی ندارد. پرسش این است که آیا فیفا بار دیگر حاضر است صدای خود را بلند کند یا خیر».

در این نامه هشدار داده شده که «سکوت در چنین شرایطی این خطر را دارد که این پیام نگران‌کننده را منتقل کند که تعهدات حقوق بشری زمانی مورد ستایش قرار می‌گیرند که مناسب و کم‌هزینه باشند، اما هنگامی که از نظر سیاسی دشوار می‌شوند، به امری اختیاری تبدیل می‌گردند».

بهروز رضوی، مجری و صداپیشه پیشکسوت و از صداهای ماندگار رادیو و تلویزیون ایران، شامگاه یک‌شنبه ۲۴ خرداد درگذشت.

آقای رضوی از چندی پیش در بخش مراقبت‌های ویژه بیمارستانی در کرج بستری بود.

این هنرمند، همکاری خود را با رادیو در سال ۱۳۴۷ به‌عنوان گوینده آغاز کرد و در چند دهه گذشته صدای او در برنامه‌های مختلف رادیو و تلویزیون، هم‌چنین مستندهای تصویری و سریال‌های پربیننده شنیده شد.

مجموعه «مستند ایران» به کارگردانی حمید مجتهدی از جمله آثار این هنرمند است.

کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل اعلام کرد که از آغاز سال جاری میلادی تاکنون، دست‌کم ۴۰ نفر در ایران به اتهام‌های مرتبط با «امنیت ملی» اعدام شده‌اند که در میان آن‌ها ۱۸ معترض نیز دیده می‌شود.

ولکر تورک روز دوشنبه ۲۵ خرداد افزود: «عمیقاً با مردم ایران احساس همدردی می‌کند؛ مردمی که میان جنگ و سرکوب بی‌رحمانه گرفتار شده‌اند».

به گفته گروه‌های حقوق بشری، ایران هر سال بیش از هر کشور دیگری، به‌جز چین، اقدام به اجرای حکم اعدام می‌کند.

تورک ابراز تأسف کرد که تهران پس از سرکوب مرگبار اعتراضات در دی‌ماه پارسال، هم‌زمان با جنگ خاورمیانه که در پی حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در ۹ اسفند آغاز شد، سرکوب‌ها را تشدید کرده است.

او گفت: «مقامات دست به سرکوب شدید زده‌اند، هزاران نفر را بازداشت کرده و محدودیت‌های بیشتری بر فضای مدنی اعمال کرده‌اند».

کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل در بخش دیگری از اظهاراتش از اعلام توافق صلح میان ایالات متحده و ایران استقبال کرد و از همه طرف‌ها در منطقه خواست حداکثر خویشتنداری را رعایت کنند.

تورک گفت: «از اعلام این‌که ایالات متحده و ایران بر سر یک توافق صلح به تفاهم رسیده‌اند که شامل آتش‌بسی فوری و دائمی، بازگشایی تنگه هرمز و چارچوبی برای ادامه مذاکرات است، استقبال می‌کنم».

او افزود: «در این مقطع حساس، روشن است که همه طرف‌ها باید حداکثر خویشتنداری را به خرج دهند و برای اجرای سریع و با حسن نیت توافق حاصل‌شده تلاش کنند».

این توافق، هرچند هنوز در حد یک چارچوب است، اما بزرگ‌ترین گشایش در مسیر حل‌وفصل جنگی به شمار می‌رود که از زمان آغاز آن با حملات مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران در ۹ اسفند پارسال، هزاران کشته بر جای گذاشته و بازارهای انرژی را دچار آشفتگی کرده است.

کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل همچنین نسبت به حملات اسرائیل به مناطق مسکونی و زیرساخت‌ها در لبنان و نیز حملات فرامرزی حزب‌الله ابراز نگرانی کرد.

او خواستار پایان فوری درگیری‌ها، خروج اسرائیل از خاک لبنان و انجام تحقیقات درباره موارد ادعایی نقض حقوق بین‌الملل از سوی همه طرف‌ها شد.

وزیر امنیت ملی اسرائیل روز دوشنبه توافق میان ایالات متحده و ایران برای پایان دادن به جنگ خاورمیانه، از جمله در لبنان، را تقبیح کرد و گفت که کشورش به این توافق متعهد نخواهد بود.

ایتامار بن‌گویر در کانال تلگرامی خود نوشت: «توافق ترامپ ما را متعهد نمی‌کند... ما طرف این توافق نیستیم. این توافق امنیت ما را تضمین نمی‌کند».

این نخستین واکنش رسمی یک مقام اسرائیلی به این توافق بود.

او افزود: «ما نباید به چیزی کمتر از برچیدن حزب‌الله رضایت دهیم. نباید حتی یک وجب از سرزمینی را که نیروهای ما تصرف کرده و از زیرساخت‌های تروریستی پاکسازی کرده‌اند، واگذار کنیم».

اسرائیل کاتس، وزیر دفاع اسرائیل، نیز روز دوشنبه در بیانیه‌ای گفت اسرائیل از مناطقی که در لبنان تصرف کرده است عقب‌نشینی نخواهد کرد و اگر ایران به‌دلیل تحولات لبنان به اسرائیل حمله کند، اسرائیل پاسخ خواهد داد.

رئیس کمیسیون اروپا روز دوشنبه اعلام کرد که توافق میان ایالات متحده و ایران باید امکان «بازگشایی فوری» تنگه هرمز را فراهم کند.

اورسلا فون درلاین درباره این توافق که مقام‌های آمریکایی و ایرانی می‌گویند به آن دست یافته‌اند، افزود: «اولویت اکنون اجرای سریع و کامل آن از سوی همه طرف‌ها است».

او می‌گوید: «آزادی کشتیرانی باید بدون پرداخت عوارض و محدودیت دوباره برقرار شود. این امر برای ثبات منطقه و اقتصاد جهانی ضروری است. همچنین راه را برای مذاکرات گسترده‌تر درباره صلح و امنیت در خاورمیانه باز می‌کند».

رئیس کمیسیون اروپا همچنین اظهار داشت که برقراری صلح در خاورمیانه «تا زمانی که لبنان در آتش می‌سوزد» امکان‌پذیر نیست.

او گفت: «اروپا بار دیگر از همه طرف‌ها می‌خواهد به حاکمیت و تمامیت ارضی لبنان احترام بگذارند و یک آتش‌بس واقعی را اجرا کنند».

خبرگزاری بلومبرگ با اشاره به توافق میان ایران و آمریکا، نوشته که اگرچه یکی از اهداف آن بازگشایی تنگه هرمز است اما مالکان کشتی‌ها و تجار با «احتیاط و تردید» به این موضوع نگاه می‌کنند.

بر اساس این گزارش، «تقریباً همه آن‌ها می‌گویند برای ارزیابی امکان عبور ایمن کشتی‌ها، پس از ماه‌ها تلاش‌های نافرجام، به جزئیات بیشتری نیاز دارند».

به نوشته بلومبرگ، شرکت‌هایی که نفت خام و گاز را در سراسر جهان جابه‌جا می‌کنند، همچنان این پرسش را مطرح می‌کنند که بازگشایی تنگه هرمز که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، گفته است روز جمعه انجام خواهد شد، در عمل چه معنایی خواهد داشت.

بر اساس داده‌های کپلر که بلومبرگ به آن استناد کرده، نزدیک به ۶۰۰ کشتی هنوز در خلیج فارس مانده‌اند و آماده خروج‌اند. بیش از ۳۰۰ کشتی خالی نیز در سوی دیگر تنگه، در دریای عمان، منتظرند تا در صورت بازگشایی مسیر وارد خلیج فارس شوند و بارگیری کنند.

این گزارش حاکی است پیش از جنگ، به‌طور میانگین روزانه ۱۳۵ نفتکش از هرمز عبور می‌کردند، و اگر فقط همان ۶۰۰ کشتیِ منتظر خروج در نظر گرفته شوند، حتی در ظرفیت عادیِ پیش از جنگ هم تخلیه این صف بیش از چهار روز زمان می‌برد. اگر کشتی‌های خالیِ منتظر ورود هم اضافه شوند، این عدد در حالت نظری به حدود یک هفته می‌رسد.

مو یو شو، تحلیلگر ارشد نفت خام در شرکت کپلر، می‌گوید: «زمان‌بندی‌های بسیار زیادی در این روند وجود دارد و من نمی‌دانم آیا توالی مشخصی برای اجرای همه این مفاد وجود دارد یا نه. در این بازه‌های زمانی اتفاقات زیادی ممکن است رخ دهد و اگر ایران احساس کند آمریکا یا اسرائیل اقدامی مغایر با توافق انجام داده‌اند، ممکن است دوباره تنگه را ببندد».

بلومبرگ نوشته با توجه به محدود بودن اطلاعات موجود، در ساعات پس از انتشار این خبر فعالیت چندانی در تنگه مشاهده نشد؛ تنها یک نفتکش گاز طبیعی مایع به نام «دیشا» برای آزمایش شرایط، وارد شاخه شرقی تنگه هرمز به سمت دریای عمان شد.

بر اساس این گزارش، از نظر تئوری، یک توافق صلح، حتی اگر موقت باشد، می‌تواند میلیون‌ها بشکه نفت را که ماه‌ها در خلیج فارس محبوس مانده‌اند آزاد کند. اما در عمل، موانع متعددی همچنان وجود خواهد داشت؛ از مشکلات ساده‌ای مانند نیاز به پاک‌سازی بدنه کشتی‌ها از صدف‌ها و رسوبات دریایی گرفته تا اطمینان از آمادگی خدمه برای حرکت بدون اتکا به سامانه‌های ناوبری الکترونیکی.

بلومبرگ می‌گوید مسئله امنیت همچنان مهم‌ترین «نگرانی» است؛ چراکه برخی توافق‌های اعلام‌شده در ماه‌های گذشته در نهایت به شلیک نیروهای ایرانی به سوی کشتی‌ها یا توقیف شناورها منجر شده است. همچنین درباره وجود مین‌های دریایی در تنگه نیز ابهام وجود دارد و به همین دلیل تعیین مسیرهای ایمن و پوشش بیمه‌ای اهمیت حیاتی پیدا کرده است.

شرکت‌های بزرگ کشتیرانی ژاپنی که از نخستین شرکت‌هایی بودند که به این توافق واکنش نشان دادند، هشدار دادند که ناوبری ایمن تنها پس از نهایی شدن جزئیات امکان‌پذیر خواهد بود.

دلار آمریکا روز دوشنبه در برابر ارزهای اصلی جهان به پایین‌ترین سطح خود در ۱۰ روز گذشته رسید؛ چراکه به نوشته رویترز، توافق اولیه برای پایان دادن به جنگ میان آمریکا و ایران باعث سقوط قیمت نفت و افزایش تمایل سرمایه‌گذاران به دارایی‌های پرریسک‌تر شده است.

مقام‌های آمریکایی و ایرانی روز یکشنبه اعلام کردند که بر سر چارچوبی برای توافق به منظور پایان دادن به جنگ، توقف محاصره ایران از سوی آمریکا و بازگشایی تنگه هرمز به توافق رسیده‌اند. با این حال بازارها همچنان با احتیاط عمل می‌کنند؛ زیرا در انتظار جزئیات بیشتر هستند و سرنوشت برنامه هسته‌ای ایران به مذاکرات بعدی موکول شده است.

همزمان، با کاهش تنش‌های ژئوپلیتیکی و نگرانی‌های تورمی، تقاضا برای دلار به‌عنوان یک دارایی امن نیز کاهش یافت.
یورو تا ۰.۵ درصد افزایش یافت و به ۱.۱۶۲۲ دلار رسید و پوند بریتانیا نیز با رشد ۰.۴ درصدی به ۱.۳۴۵۹ دلار صعود کرد.

دلار استرالیا که به تغییرات ریسک‌پذیری بازار حساس است، هم با رشد نزدیک به ۰.۷ درصدی به ۰.۷۰۸۷ دلار رسید و دلار نیوزیلند نیز با افزایش ۰.۶ درصدی در سطح ۰.۵۸۶۳ دلار معامله شد.

شاخص دلار آمریکا که ارزش این ارز را در برابر سبدی از ارزها از جمله ین ژاپن و یورو می‌سنجد، با ۰.۱ درصد کاهش به ۹۹.۳۹۵ رسید که ضعیف‌ترین سطح آن از ۵ ژوئن تاکنون محسوب می‌شود.

خبرگزاری فرانسه به نقل از استراتژیست‌های ارشد بازار نوشته: «بازارها فعلاً در حالت انتظار و مشاهده قرار دارند تا ببینند تنگه هرمز با چه سرعتی واقعاً بازگشایی می‌شود و بازگشت جریان صادرات نفت به وضعیت عادی چقدر زمان خواهد برد. قطعاً این روند تا چند ماه طول خواهد کشید.»

در همین حال، ین ژاپن تا سطح ۱۶۰.۲۲۵ در برابر دلار تضعیف شد و همچنان در محدوده ۱۶۰ در نوسان است؛ سطحی که از نظر بسیاری از معامله‌گران، مرز حساس برای احتمال مداخله رسمی دولت و بانک مرکزی ژاپن در بازار ارز به شمار می‌رود.