در بحبوحهٔ تشدید تنش نظامی در منطقه و احتمال عملیات آمریکا علیه ایران که ممکن است پای اسرائیل را به دور تازهای از درگیریهای نظامی با تهران کشیده شود، اقتصاددانان اسرائیلی ارزیابی میکنند که این کشور باید برای پرداخت هزینههای سنگینتر آماده باشد.
این در حالی است که اقتصاد اسرائیل پس از تحمل هزینههای سنگین در جریان جنگ ۱۲روزهٔ تابستان امسال با ایران، بهتازگی رو به شکوفایی نهاده و شاخصهای کلان آن رشد کرده است.
هر تحول نظامی منطقه اثرات مستقیمی بر اقتصاد و بازار سهام اسرائیل، منطقه، آمریکا و سایر کشورهای جهان خواهد داشت و در صورت تبدیل آن به جنگی فراتر از عملیات محدود، باری سنگین بر دوش اقتصاد جهانی خواهد گذاشت. اقتصاد ایران از مدتها پیش رو به فروپاشی نهاده است و ارزیابی میشود که وقوع جنگی تازه، فارغ از چگونگی عملیات یا حتی نتیجهاش، آن را با ویرانی بیشتر روبهرو کند.
ساختار اقتصادی اسرائیل مدرن و غربی است. اما مردم اسرائیل بهدلیل تهدیدهای منطقهای از جمله از ناحیهٔ حکومت ایران و نیابتیهایش، بیش از شهروندان سایر کشورهای غربی، باید بار هزینهٔ تأمین مالی امنیتی و نظامی را به دوش بکشند.
لذا این پرسش مطرح است که اثرات تحولات ژئوپولیتیک جاری بر اقتصاد اسرائیل، نظر به تجربهٔ جنگ ۱۲روزه، چه خواهد بود؟
زیان جنگ ۱۲ روزه
زیان مالی مستقیم جنگ ۱۲روزه برای اسرائیل ۱۲ میلیارد دلار و تأثیر کلی آن عملیات بر اقتصاد کشور تا مبلغ ۲۰ میلیارد دلار برآورد شده است.
وزارت دارایی اسرائیل در آن جنگ تقبل کرد که به شهروندان در مجموع صدها میلیون دلار غرامت مستقیم بپردازد: از آسیب مالی وارده به حدود سه هزار خانه گرفته تا پرداخت پول به صاحبان کسبوکارهای کوچک و بزرگ. هنوز خانههای صدها تن از شهروندان در مرکز اسرائیل بازسازی نشده و دولت متعهد است که هزینهٔ اجارهٔ خانه آنها را تا زمان طولانی بپردازد.
از ۵۵۰ فروند موشک بالستیکی که ایران در آن جنگ به اسرائیل شلیک کرد، ۳۶ فروند آنها اصابت کرد که ۳۳ غیرنظامی اسرائیلی و خارجی را کشت و به صدها خانه آسیب زد. اسرائیل سریعاً مراکز انرژی حیفا، بیمارستان جنوبی سوروکا و چند پایگاه نظامی را بازسازی کرد اما مهمترین مکان خسارتدیده، مؤسسه علمی وایزمن در شهر رحووت، تا بازسازی کامل سالها زمان لازم دارد.
وضع کنونی اقتصادی پس از جنگ ۱۲روزه
بهدنبال آتشبس در جنگ ۱۲روزه با ایران و سپس آتشبس در جنگ بیش از دو سالهٔ اسرائیل با گروه افراطی حماس در غزه، ارزش «شِکِل»، واحد پول اسرائیل، به میزان زیادی تقویت شد و برای نخستین بار در چند سال گذشته به حدود سه «شِکِل» در برابر هر دلار آمریکا رسید.
در نتیجهٔ عملکرد بانک مرکزی اسرائیل، شرکتهای اعتبارسنجی آمریکایی برخی از ارزیابیهای سال ۲۰۲۵ خود دربارهٔ چشمانداز اقتصادی اسرائیل را بهبود داده و اجماع نظر داشتند که اقتصاد این کشور پویایی خود را حفظ خواهد کرد.
در پی تقویت «شِکِل» در ماههای اخیر، سفرهای خارجی شهروندان، خرید خودروهای خارجی و معاملات املاک در اسرائیل افزایش یافته است. رشد یهودیستیزی در کشورهای غربی در پیامد جنگ غزه، علاقهٔ شهروندان یهودی غربی برای خرید مسکن در اسرائیل را بیشتر کرده و با فروش هزاران خانه به این خریداران، ساختوساز مسکن با آوردن دهها هزار کارگر خارجی از کشورهای غیرمسلمان مانند هند و چین گسترش یافته است.
افزایش صادرات اسرائیل که فناوریهای مدرن محور آن است، منجر به افزایش چشمگیر درآمدهای ارزی کلان شرکتهای فناوری شده است.
اسرائیل به فاصلهٔ کوتاهی پس از جنگ ۱۲روزه ذخایر ارزی خود را به بیش از ۲۳۱ میلیارد دلار افزایش داد (معادل حدود ۴۲ درصد تولید ناخالص ملی)، که بعد از چین، ژاپن، نروژ، این میزان ذخایر ارزی برای جمعیت ده میلیون نفری اسرائیل، از بسیاری از کشورهای غربی بیشتر است.
پارلمان اسرائیل بهتازگی بودجه سال ۲۰۲۶ را با مبلغ کلی ۶۶۲ میلیارد «شِکِل»، معادل حدود ۲۱۲ میلیارد دلار تصویب کرد. ۱۱۲ میلیارد «شِکِل» آن، حدود ۳۶ میلیارد دلار، برای هزینههای نظامی در سال جاری میلادی پیشبینی شده است.
«بار سنگینتر بر دوش اقتصاد و آسیب گستردهتر به پشت جبهه»
سایت اقتصادی دِمارکِر، وابسته به روزنامهٔ هاآرتص، روز پنجم بهمن نوشت جنگ احتمالی پیش رو که اسرائیل ممکن است بخشی از آن باشد، هزینهٔ سنگینتری بر دوش این کشور خواهد گذاشت و ممکن است پشت جبههٔ اسرائیل نیز متحمل آسیبهای انسانی و مالی بیشتری شود.
یک مهرهٔ پیشین نهادهای اطلاعاتی اسرائیل به دمارکر گفت دور بعدی حملات پیچیدهتر هم خواهد بود و نظر به کوچک بودن خاک اسرائیل، ارزیابی میشود که ایران از حملات خود در جنگ ۱۲روزه به اسرائیل «درس» گرفته و حملات بیشتری را متوجه نقاط متراکم و جمعیتی این کشور کند.
به نوشتهٔ دمارکر، اگر حملات نظامی آمریکایی با هدف سرنگونی حکومت حاکم بر تهران انجام شود یا حتی عملیات محدود ایالات متحده پای اسرائیل را به آن بکشاند و منجر به جنگی طولانیتر از جنگ اواخر بهار شود، پیامدهای آن مانند پرداخت هزینهٔ موشکهای رهگیر، فرسایش جنگندهها و افزایش دوبارهٔ هزینههای دفاعی سر به میلیاردها دلار دیگر خواهد زد. این در حالی است که بودجه سال ۲۰۲۶ اسرائیل زمان کوتاهی پیش از آغاز این سال تصویب شد که تلاش برای تقویت شاخصهای اقتصادی پس از جنگ ۱۲روزه را در دستور کار دارد.
دمارکر افزوده که وقوع جنگی دیگر با پیامد کشیده شدن پای اسرائیل به آن، سرمایهگذاران را برای حضور در بازار اسرائیل مردد خواهد کرد. این در حالی است که اسرائیل پس از جنگ ۱۲روزه، با توجه به رشد شاخصهای اقتصادی، کماکان توانسته که سرمایهگذاران بینالمللی را به حضور در عرصههایی مانند فناوری و یا اداره بنادر ترغیب کند.
منفیترین در بین چهار سناریو
نشریهٔ اقتصادی «گلوبز» روز پنجم بهمن اثرات چهار سناریو بر اقتصاد اسرائیل در ارتباط با ایران را با اقتصاددانانی مانند ایتای لیپکوویچ، بنیانگذار گروه اقتصادی هورایزن، رونن مناحم، اقتصاددان ارشد بانک «میزراحی تفاحوت» و لئو لیدرمن، معاون پیشین بانک مرکزی اسرائیل، بررسی کرد: سقوط رژیم ایران، عدم توسل آمریکا به عملیات نظامی علیه ایران/دستیابی به توافق میان آمریکا و ایران، وقوع جنگ کوتاهمدت و سپس توافق آمریکا با ایران، و بروز جنگ طولانی.
آنها بدترین سناریو برای اقتصاد اسرائیل را دو سناریوی تعلل آمریکا در اقدام علیه تهران و طولانی شدن جنگ میدانند و معتقدند که اقتصاد اسرائیل برای جنگی کوتاهمدت تابآوری دارد. سقوط احتمالی حکومت ایران نظر به کاهش چشمگیر هزینههای نظامی و امنیتی و افق روشن همکاریهای اقتصادی با ایران آینده، یک رؤیا برای اقتصاد اسرائیل خواهد بود.
لئو لیدرمن میگوید هر سناریویی جز سقوط حکومت جمهوری اسلامی، ادامهٔ همان وضع فعلی برای اسرائیل است و ما هنوز باید هزینههای کلانی را برای امنیت خود تحمل کنیم.
رونن مناحم تأکید دارد که جنگ طولانی علیه ایران و نیابتیهای آن، بهویژه احتمال رویارویی با موشکهای حوثیها، به تولید ناخالص ملی اسرائیل آسیب خواهد زد و بعید نیست که آمریکا را نیز سرانجام به تجدیدنظر در اقدامات خود در منطقه وادار کند؛ امری که عواقب بسیار منفی برای اسرائیل خواهد داشت.
روی دیگر سکه: «فواید» تهدیدات امنیتی برای صنایع دفاعی
هرگونه تشدید قابلتوجه تنش در منطقه منجر به جهش بهای نفت، رشد بیشتر ارزش طلا و عدم قطعیت در بازارهای منطقه و جهان خواهد شد.
با این حال، به نوشته سایت اسرائیلی «آیس»، تکرار تهدید ژئوپولیتیک و احتمال وقوع جنگی تازه، به سفارشهای عظیمتری از شرکتهای صنایع دفاعی اسرائیل، مانند البیت، نکستویژن، رافائل و دیگر کمپانیهای این کشور منجر خواهد شد.
شبکهٔ خبری اقتصادی بلومبرگ روز پنجم بهمن گزارش داد که نظر به فناوری و موفقیت ارتش اسرائیل در کاربرد تسلیحات کارآمد در جنگ اخیرش با ایران و دیگر جنگهایش در منطقه، تقاضای جهانی برای خریدهای تسلیحاتی از اسرائیل به میزان چشمگیری افزایش یافته است. این درحالی است که اسرائیل در جریان جنگ غزه زیر انتقاد شمار زیادی از دولتها و حتی برخی تحریمهای تسلیحاتی از غرب بود.
افزایش چشمگیر صادرات تسلیحات اسرائیل به کشورهای جهان یکی دیگر از عوامل تقویت پول این کشور در ماههای گذشته بود. پس از قراردادهای بیش از سی میلیارد دلاری با کشورهای مختلف در یک دوره کوتاه، معامله دو میلیارد یورویی استقرار سامانهٔ دفاعی گنبد آهنین به آلمان تازهترین مورد از این قراردادها بود.