چهار فضانورد ماموریت «آرتمیس ۲» ناسا این هفته در حالی از پشت ماه عبور کردند که نهتنها رکوردی تاریخی در فاصله از زمین شکستند، بلکه بار دیگر نگاهها را به رقابت ژئوپولیتیک در فضا میان آمریکا و چین دوختند؛ رقابتی که دیگر فقط بر سر «رسیدن» به ماه نیست، بلکه بر سر «ماندن» در آن است.
در مسیر بازگشت از اعماق فضا، این چهار فضانورد قرار است برای نخستین بار یک نشست خبری زنده از فضا برگزار کنند؛ رویدادی که از نظر نمادین، نشاندهنده مرحله تازهای از حضور انسان در فضاست.
کپسول «اوریون» که هفته گذشته از فلوریدا پرتاب شد، پس از عبور از سوی تاریک ماه، اکنون در مسیر بازگشت به زمین قرار دارد. به گفته مقامهای ناسا، همه سامانههای این فضاپیما «در وضعیت پایدار و سالم» قرار دارند.
این مأموریت با رسیدن به فاصلهای حدود ۴۰۵ هزار کیلومتری از زمین، رکوردی را که بیش از نیم قرن در اختیار فضانوردان «آپولو ۱۳» بود، پشت سر گذاشت. فضانوردان در جریان یک پرواز ششساعته بر فراز ماه، از ارتفاع حدود ۶۴۰۰ کیلومتری سطح آن را مشاهده کردند و دادههایی کمسابقه را به زمین مخابره کردند.
در هیوستون، دهها دانشمند علوم ماه در اتاقهایی نزدیک مرکز کنترل مأموریت، بهطور زنده با خدمه در ارتباط بودند؛ گفتوگویی علمی که در فاصله صدها هزار کیلومتری انجام شد و امکان مشاهده مستقیم سطح ماه از نگاه انسان را فراهم کرد، چیزی که پیشتر عمدتاً به ماهوارهها محدود بود.
اما «آرتمیس ۲» فقط یک دستاورد علمی نیست. این مأموریت بخشی از برنامه چند میلیارد دلاری آمریکا برای بازگشت انسان به ماه تا سال ۲۰۲۸ و ایجاد حضوری بلندمدت در آنجاست، حضوری که میتواند سکوی پرتابی برای مأموریتهای آینده به مریخ باشد.
عبور آرتمیس ۲ از فراز ماه در حالیکه کره زمین بین این فضاپیما و کره ماه دیده میشود:
در سوی دیگر، چین نیز با برنامهای فشرده در تلاش است تا سال ۲۰۳۰ فضانوردان خود را به ماه برساند. پکن در سالهای اخیر با موفقیت در مأموریتهای روباتیک، از جمله بازگرداندن نمونه از هر دو سوی ماه، نشان داده که در این رقابت بهسرعت در حال پیشروی است.
کارشناسان میگویند مسئله دیگر فقط «اول بودن» نیست. به گفته برخی تحلیلگران، پرسش اصلی این است که کدام کشور میتواند زیرساختی پایدار در ماه ایجاد کند و حضور خود را در آن تثبیت کند. آمریکا با «پیمانهای آرتمیس» در حال ایجاد ائتلافی بینالمللی است، در حالی که چین و روسیه نیز پروژه «ایستگاه تحقیقاتی بینالمللی ماه» را دنبال میکنند.
با این حال، چالشهای فنی برای هر دو طرف همچنان قابل توجه است. چین باید در چند سال آینده سامانههای کاملاً جدیدی از جمله موشکهای سنگین، فضاپیما و ماهنشین خود را بهطور کامل آزمایش کند. آمریکا نیز با فشار زمانی برای تحقق وعده بازگشت به ماه پیش از چین روبهروست.
در این میان، «آرتمیس ۲» بیش از آنکه پایان یک مأموریت باشد، آغاز مرحلهای تازه در رقابتی است که اینبار نه در مدار زمین، بلکه در سطح ماه و فراتر از آن جریان دارد؛ رقابتی که پیامدهای آن میتواند دههها آینده حضور انسان در فضا را شکل دهد.