همزمان با تشدید حملات آمریکا و اسرائیل به ایران و موشکپراکنیهای جمهوری اسلامی به اسرائیل و شمار دیگری از کشورهای خاورمیانه، قیمتهای جهانی نفت خام و گاز وارداتی اروپا افزایش یافت.
خبرگزاری رویترز روز دوشنبه ۱۱ اسفند گزارش داد که قیمت نفت خام برنت در سومین روز از حملات آمریکا و اسرائیل به ایران، تا ۱۰ درصد جهش کرد و به حدود ۸۰ دلار در هر بشکه رسید.
تحلیلگران پیشبینی میکنند با ادامه جنگ، قیمت نفت ممکن است تا ۱۰۰ دلار در هر بشکه نیز افزایش یابد.
شاخص جهانی نفت امسال روندی صعودی داشته و روز هشتم اسفند به ۷۳ دلار در هر بشکه رسیده بود که بالاترین سطح از ماه ژوئیه بود؛ افزایشی که با نگرانیهای فزاینده دربارهٔ حملات احتمالی آمریکا به ایران که یک روز بعد رخ داد، تقویت شد.
آجای پارمار، مدیر انرژی و پالایش در موسسه تحقیقاتی آیسیایاس، میگوید: «اگرچه خود حملات نظامی از افزایش قیمت نفت حمایت میکند، اما عامل کلیدی در اینجا بسته شدن تنگه هرمز است».
به گفته منابع تجاری، پس از هشدار تهران به کشتیها دربارهٔ عبور از این آبراه، بیشتر مالکان نفتکشها و شرکتهای بزرگ نفتی، ارسال نفت خام، سوخت و گاز طبیعی مایع از طریق تنگه هرمز را متوقف کردهاند.
این موضوع از آن رو اهمیت دارد که بیش از ۲۰ درصد نفت صادراتی جهان از طریق تنگهٔ هرمز جابهجا میشود.
پارمار افزود: «انتظار داریم قیمتها پس از بازگشایی بازار به سطحی بسیار نزدیکتر به ۱۰۰ دلار در هر بشکه برسد و اگر شاهد اختلال طولانیمدت در تنگه باشیم، حتی از این سطح نیز فراتر رود».
خبرگزاری رویترز به نقل از خورخه لئون، اقتصاددان انرژی در شرکت تحقیقاتی و مشاور مستقل انرژی پیشرو، نیز نوشته اگرچه میتوان از برخی زیرساختهای جایگزین برای دور زدن تنگه هرمز استفاده کرد، اما حتی با انتقال بخشی از جریان نفت از طریق خط لوله شرق–غرب عربستان سعودی و خط لوله ابوظبی، بسته شدن این تنگه در نهایت موجب کاهش عرضهای معادل ۸ تا ۱۰ میلیون بشکه در روز خواهد شد.
انتظار میرود با آغاز معاملات، قیمتها تا حدود ۹۲ دلار در هر بشکه برسد.
بر اساس این گزارش، بحران ایران همچنین دولتها و پالایشگاههای آسیایی را واداشته تا ذخایر نفتی و مسیرها و منابع جایگزین حملونقل را بررسی کنند.
از جمله تحلیلگران شرکت کپلر پیشبینی میکنند که هند ممکن است برای جبران کاهش احتمالی عرضه خاورمیانه به نفت روسیه روی آورد.
افزایش ۴۵ درصدی قیمت گاز در اروپا با آغاز جنگ
قیمتهای عمدهفروشی گاز در بازارهای هلند و بریتانیا نیز روز دوشنبه بیش از ۴۵ درصد افزایش یافت.
این افزایش قیمت پس از تشدید حملات آمریکا و اسرائیل به ایران و حملات جمهوری اسلامی به شماری از کشورهای خاورمیانه و اسرائیل از یک سو و توقف ارسال بسیاری از محمولههای انرژی از طریق تنگه هرمز از سوی دیگر رخ داد.
قیمت گاز در اروپا که ابتدا ۲۵ درصد افزایش یافته بود، پس از آنکه شرکت دولتی «قطر انرژی» در پی حملات ایران به تأسیسات دو پایگاه اصلی فرآوری گاز آن، تولید گاز طبیعی مایع را متوقف کرد به بیش از ۴۵ درصد جهش کرد.
خبرگزاری رویترز به نقل از منابع تجاری نوشته که پس از هشدار حکومت ایران به کشتیها برای عدم عبور از این آبراه، بیشتر مالکان نفتکشها و شرکتهای بزرگ نفتی، ارسال نفت خام، سوخت و گاز طبیعی مایع (الانجی) از طریق تنگه هرمز را متوقف کردهاند.
اروپا طی چند سال اخیر و پس از تهاجم نظامی روسیه به اوکراین، واردات گاز طبیعی مایع خود را افزایش داده تا کم کم آن را جایگزین گاز روسیه کند.
حدود ۲۰ درصد از گاز طبیعی مایع جهان از طریق تنگه هرمز عبور میکند و توقف طولانیمدت یا بسته شدن کامل این مسیر موجب افزایش رقابت جهانی برای منابع دیگر گاز شده و قیمتها را در سطح بینالمللی بالا میبرد.
خبرگزاری رویترز به نقل از تحلیلگران کالا نوشته که بین هشت تا ۱۰ درصد از واردات گاز طبیعی مایع اروپا بهطور غیرمستقیم به تنگه هرمز وابسته است.
تحلیلگران هشدار میدهند که اختلال و نه حتی بستهشدن کامل و طولانیمدت در عبور و مرور نفتکشها از این آبراه میتواند به معنای افزایش بیشتر قیمتها باشد.
اروپا برای پر کردن سایتهای ذخیرهسازی گاز خود که طی زمستان تخلیه شدهاند و در حال حاضر حدود ۳۰ درصد ظرفیت دارند، به واردات گاز طبیعی مایع وابسته است.
توقف فعالیتهای پالایشگاه رأسالتنوره در عربستان
همزمان با این افزایش قیمتها، عربستان سعودی نیز اعلام کرد در پی حمله پهپادی ایران، بخشی از فعالیت یکی از بزرگترین پالایشگاههای خود را متوقف کرد.
وزارت انرژی عربستان سعودی روز دوشنبه اعلام کرد پس از حملهای که موجب آتشسوزی در پالایشگاه عظیم رأسالتنوره شده، بخشی از عملیات در این مجتمع را متوقف کرده است.
تأسیسات رأسالتنوره که در امتداد ساحل شرقی عربستان در خلیج فارس قرار دارد، یکی از بزرگترین پالایشگاههای خاورمیانه و ستون اصلی بخش انرژی این کشور به شمار میرود که ظرفیت پالایش روزانه ۵۵۰ هزار بشکه نفت را دارد.
در بیانیهای که خبرگزاری رسمی عربستان منتشر کرد، یک منبع رسمی در وزارت انرژی این کشور گفت: «برخی واحدهای عملیاتی پالایشگاه بهعنوان اقدام احتیاطی تعطیل شد، بدون آنکه تأثیری بر عرضه فرآوردههای نفتی به بازارها داشته باشد».
پیشتر، خبرگزاری فرانسه به نقل از یک «منبع آگاه» از حمله به پالایشگاه راسالتنوره و آتشسوزی در آن خبر داده بود. گزارش شده که این حریق مهار شده است.
به گفته سخنگوی وزارت دفاع عربستان، پالایشگاه هدف حملهٔ دو پهپاد قرار گرفت ولی آنها رهگیری و منهدم شدند.
این مجتمع همچنین یکی از بزرگترین بنادر نفتی جهان به شمار میرود.
توربیورن سولتودت، تحلیلگر نفتی، میگوید این رخداد نشاندهندهٔ افزایش چشمگیر تنشها در خلیج فارس پس از موجی از حملات و شلیکهای ایران به سراسر منطقه است.
سولتودت در یادداشتی افزود: «حمله به پالایشگاه رأسالتنوره عربستان سعودی یک تشدید قابلتوجه را رقم میزند؛ بهگونهای که زیرساخت انرژی کشورهای خلیج فارس اکنون آشکارا در تیررس ایران قرار گرفته است».
او گفت: «این حمله همچنین احتمالاً عربستان سعودی و کشورهای همسایه خلیج فارس را به پیوستن به عملیاتهای نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران نزدیکتر میکند».
یک منبع دیگر به خبرگزاری فرانسه گفت که یک پایگاه هوایی در نزدیکی ریاض، پایتخت عربستان، هدف حملات موشکهای ایران قرار گرفت ولی آنها نیز رهگیری شدند.
این پایگاه محل استقرار نیروهای آمریکایی است و این سومین بار ظرف سه روز گذشته است که به آن حمله میشود.
عربستان سعودی از ایران بهشدت انتقاد کرده و هشدار داده است که حق دفاع از خود، ازجمله از طریق اقدام تلافیجویانه، را برای خود محفوظ میدارد.
زیرساختهای نفتی عربستان در گذشته نیز هدف حمله شورشیان حوثی مورد حمایت ایران قرار گرفته بودند.