قطر در واکنش به حملات پهپادی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به یک پایگاه نظامی آمریکا در بحرین، خواستار خویشتنداری طرفهای درگیر شد. ساعتی بعد ارتش ایالات متحده هدف قرار گرفتن پایگاه آمریکا در بحرین را تکذیب کرد.
فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) روز سهشنبه ۲۶ آبان ادعای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مبنی بر هدف قرار دادن یک سامانه راداری نظامی آمریکا در پایگاهی در بحرین را رد کرد.
سنتکام در بیانیهای که در شبکه ایکس منتشر شد، گفت که این ادعا «نادرست» است و چندین پهپاد انتحاری یکطرفه که امروز از سوی سپاه به سمت بحرین پرتاب شده بودند، رهگیری و منهدم شدند.
در این بیانیه تأکید شده است که این حملi هیچ خسارتی به تجهیزات نظامی آمریکا وارد نکرده و هیچیک از نیروهای آمریکایی نیز زخمی نشدهاند.
از سوی دیگر، ماجد انصاری، سخنگوی وزارت خارجه قطر، در نشست خبری در دوحه تشدید تنشها در خلیج فارس را تهدیدی «بسیار جدی» برای دستیابی به توافق پایان جنگ توصیف کرد.
او در ادامه گفت: «ما از همهٔ طرفها میخواهیم در این مقطع خویشتنداری کنند و از هرگونه تشدید تنش که ممکن است تلاشهای مذاکره را تضعیف کند، بپرهیزند.»
سخنگوی وزارت خارجهٔ قطر همچنین اعلام کرد که کشورش در ادامهٔ تلاشهای میانجیگرانه برای پایان دادن به جنگ، روز سهشنبه با مقامهای ایرانی دیدار خواهد کرد تا دربارهٔ پیشنهادهای موجود گفتوگو کنند و راههای نزدیک کردن مواضع طرفهای درگیر را بررسی کنند.
هشدار قطر ساعاتی پس از آن مطرح شد که سپاه پاسداران اعلام کرد با پهپاد به یک سامانهٔ راداری آمریکا در پایگاه شیخ عیسی بحرین حمله کرده است.
مقامهای بحرین که صبح سهشنبه به شهروندان هشدار داده بودند برای حفظ امنیت خود به مکانهای امن بروند، اعلام کردند حمله را رهگیری کردهاند. گزارشی از تلفات یا خسارات احتمالی این حمله منتشر نشده است.
این دومین حملهٔ اعلامشدهٔ سپاه به تأسیسات نظامی آمریکا در بحرین طی سه روز گذشته بود. سپاه روز یکشنبه نیز مدعی حمله به سامانهٔ راداری آمریکا در پایگاه بالگردی الرفاع شده بود، اما مقامهای بحرین اعلام کردند پهپادهای مهاجم را رهگیری کردهاند.
این در حالی است که مقامهای جمهوری اسلامی ایران در هفتههای اخیر بارها بر ضرورت خروج از وضعیت «نه جنگ، نه صلح» تأکید کردهاند.
قطر روز یکشنبه حملات ایران به بحرین را محکوم کرده و آنها را نقض حاکمیت این کشور دانسته بود. با این حال، دوحه همچنان تلاش میکند کانالهای ارتباطی میان تهران و واشینگتن را برای دستیابی به توافق باز نگه دارد.
قطر در هفتههای اخیر به یکی از مهمترین واسطههای تبادل پیشنهادها میان جمهوری اسلامی و آمریکا تبدیل شده است؛ تلاشهایی که با سفر هیئتهای قطری به تهران و گفتوگوهای جداگانه با مقامهای آمریکایی همراه بوده است.
میانجیهای قطری اوایل آبان برای بررسی پیشنهادهای مربوط به توقف جنگ به تهران سفر کردند و سپس گفتوگوهای خود را در دوحه ادامه دادند.
بر اساس گزارشهای قبلی، این رایزنیها بر مجموعهای از اقدامات متقابل متمرکز بوده که قرار است ابتدا زمینهٔ کاهش تنش و سپس ازسرگیری مذاکرات گستردهتر، از جمله دربارهٔ برنامهٔ هستهای جمهوری اسلامی، را فراهم کند.
یکی از اختلافهای اصلی ترتیب اجرای تعهدات طرفها است. واشینگتن خواهان آن است که تهران همزمان با بازگشت به مذاکرات، امتیازهایی دربارهٔ برنامهٔ هستهای خود بدهد؛ اما مقامات جمهوری اسلامی تأکید دارند که آمریکا باید ابتدا محاصرهٔ دریایی بنادر ایران را پایان دهد و بخشی از محدودیتهای اقتصادی را بردارد.
طرح پیشنهادی تهران همچنین شامل توقف حملات نظامی آمریکا در برابر پایان محدودیتهایی است که جمهوری اسلامی بر عبور کشتیها از تنگه هرمز اعمال کرده است. مقامات تهران میگویند ایالات متحده هنوز پاسخی به این پیشنهاد نداده است.
مارکو روبیو، وزیر خارجهٔ آمریکا، پیشتر شروط جمهوری اسلامی برای توافق را غیرواقعبینانه خوانده و گفته بود انتظار ندارد بهزودی گشایش دیپلماتیکی حاصل شود.
در مقابل، عباس عراقچی، وزیر خارجهٔ جمهوری اسلامی، روز نهم آبان اعلام کرده بود که تهران پس از پذیرش شروطش از سوی واشینگتن، دربارهٔ مستقیم یا غیرمستقیم بودن مذاکرات تصمیم خواهد گرفت.
تردید دربارهٔ چشمانداز توافق در شرایطی ادامه دارد که برخی رسانههای آمریکایی روز ۲۳ آبان بهنقل از برخی مقامات آمریکایی گزارش دادند دولت ایالات متحده به حفظ وضعیت موجود، شامل ادامهٔ محاصرهٔ دریایی و تحریمهای اقتصادی ایران، بدون ازسرگیری جنگ یا شتاب برای دستیابی به توافق نهایی متمایل شده است.
این در حالی است که شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، وزیر خارجه و نخستوزیر قطر، نیز پس از دیدارهای روز دوشنبه ۱۸ آبان خود با دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، و جیدی ونس، معاون او، در واشینگتن، گفته بود گفتوگوهای مثبتی دربارهٔ دستیابی به توافق و برقراری صلح در منطقه انجام شده است.
با وجود این تحرکات، حملات متقابل و اختلاف بر سر شروط توافق همچنان ادامه دارد و تاکنون تاریخ مشخصی برای آغاز مذاکرات مستقیم ایران و آمریکا اعلام نشده است.
همزمان با تلاشهای قطر، عمان نیز رایزنیهای دیپلماتیک برای کاهش تنشها را دنبال میکند.
عباس عراقچی روز سهشنبه در مسقط با بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، دربارهٔ تحولات منطقه و راههای جلوگیری از گسترش درگیریها گفتوگو کرد.
بر اساس اعلام وزارت خارجهٔ عمان، دو طرف بر اهمیت حفاظت از مسیرهای دریایی، تسهیل کشتیرانی و تجارت بینالمللی و احیای کانالهای گفتوگو و مذاکره تأکید کردهاند.
این رایزنیها در شرایطی انجام میشود که امنیت تنگه هرمز و عبور کشتیهای تجاری از آن، از مهمترین موضوعات اختلاف جمهوری اسلامی و آمریکاست.
پیش از آغاز جنگ، حدود یکپنجم عرضهٔ جهانی انرژی از این آبراه عبور میکرد، اما محدودیتهای دریایی و حملات به شناورها، رفتوآمد کشتیها را بهشدت مختل کرده است.
در روزهای اخیر حملات به نفتکشها و کشتیهای تجاری در خلیج فارس و تنگه هرمز افزایش یافته و سپاه پاسداران مسئولیت شماری از این حملات را بر عهده گرفته است.
از سوی دیگر، آمریکا با ادامهٔ محاصرهٔ دریایی بنادر ایران میکوشد فشار اقتصادی بر جمهوری اسلامی را حفظ کند؛ اقدامی که تهران پایان آن را از شروط اصلی پیشرفت مذاکرات میداند.
ادامهٔ این وضعیت، علاوه بر تهدید امنیت کشورهای خلیج فارس، بر صادرات نفت و گاز، هزینههای حملونقل دریایی و بازارهای جهانی انرژی نیز تأثیر گذاشته است.
جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران که از نهم اسفند سال گذشته آغاز شد، با وجود دورههایی از توقف درگیریهای گسترده، هنوز به توافقی پایدار برای پایان جنگ منجر نشده است.
قطر و عمان اکنون میکوشند با ادامهٔ رایزنیها و تبادل پیشنهادها، زمینهٔ کاهش تنش و بازگشت به مذاکرات را فراهم کنند، اما اختلاف بر سر برنامهٔ هستهای جمهوری اسلامی، تعیین تکلیف ذخایر اورانیوم غنیشدهٔ ایران و پایان دادن به محاصرهٔ دریایی آمریکا همچنان از موانع اصلی دستیابی به توافق است.