وب‌سایت آمریکایی اکسیوس در گزارشی اختصاصی اعلام کرد که میانجی‌های قطری پس از «بیش از ۱۲ ساعت» مذاکره در تهران، از «پیشرفت مثبت» در تلاش‌ها برای دستیابی به توافق میان ایران و آمریکا خبر داده‌اند و قرار است گفت‌وگوها روز شنبه در دوحه ادامه یابد.
اکسیوس بامداد شنبه نهم آبان به نقل از منابع دیپلماتیک گزارش داد که مذاکرات روز جمعه در تهران با هدف دستیابی به توافقی برای ازسرگیری گفت‌وگوهای مستقیم میان واشینگتن و تهران و جلوگیری از آغاز دور تازهٔ حملات نظامی آمریکا پس از انتخابات میان‌دوره‌ای این کشور انجام شده است.
یک منبع دیپلماتیک هم گفته است میانجی‌گران قطری در طول مذاکرات روز جمعه به‌طور مرتب با کاخ سفید در تماس بوده‌اند و افزوده است: «پیشرفت مثبتی حاصل شده است. مذاکرات همچنان ادامه دارد تا راه برای دستیابی به توافق میان آمریکا و ایران باز شود.»
خبرنگار اکسیوس همچنین در پیامی نوشت که میانجی‌گران قطری روز جمعه همراه با مذاکره‌کنندگان ایرانی تهران را به مقصد دوحه ترک کرده‌اند تا گفت‌وگوها روز شنبه در پایتخت قطر ادامه یابد.
ساعاتی بعد روزنامهٔ «العربی‌الجدید» به نقل از منابع خود نوشت که قرار است یک هیئت آمریکایی نیز برای انجام مذاکرات مستقیم با نمایندگان ایران به دوحه برود. مقام‌های رسمی هنوز این خبر را تأیید نکرده‌اند.
به نوشتهٔ این روزنامه، دو طرف بر سر اقدامات اولیه در زمینهٔ برنامهٔ هسته‌ای ایران، کشتیرانی در تنگهٔ هرمز و مشوق‌های مالی برای تهران به توافق‌هایی دست یافته‌اند و قرار است چین و روسیه ضامن توافق احتمالی باشند. جزئیات این توافق‌ها هنوز منتشر نشده و این ادعاها نیز به‌طور مستقل تأیید نشده‌اند.
مقام‌های رسمی جمهوری اسلامی و قطر نیز جزئیات مذاکرات روز جمعه در تهران و ادامهٔ آن در دوحه را تأیید یا رد نکرده‌اند.
بر اساس این گزارش، میانجی‌گران قطری تلاش می‌کنند ایران و آمریکا را به پذیرش مجموعه‌ای از اقدامات متقابل ترغیب کنند که طی چند روز اجرا شود و زمینهٔ بازگشت دو کشور به مذاکرات مستقیم دربارهٔ برنامهٔ هسته‌ای ایران و سایر مسائل مورد اختلاف را فراهم کند.
با این حال، یک مقام آمریکایی به اکسیوس گفته است که اختلاف بر سر دو مطالبهٔ اصلی همچنان مانع پیشرفت مذاکرات شده است.
دولت دونالد ترامپ اصرار دارد که ایران هم‌زمان با ازسرگیری مذاکرات امتیازهایی در زمینهٔ برنامهٔ هسته‌ای خود بدهد. در مقابل، تهران خواهان آن است که آمریکا به تفاهم‌نامه اسلام‌آباد برگردد و ابتدا محاصرهٔ دریایی بنادر ایران را پایان دهد، دارایی‌های مسدودشدهٔ جمهوری اسلامی را آزاد کند و اجازهٔ صادرات نفت را به ایران بدهد.
تفاهم‌نامهٔ اسلام‌آباد ۲۸ خرداد بین رؤسای جمهور ایران و آمریکا امضا و پیرو آن جنگی که از نهم اسفند سال گذشته آغاز شده بود، متوقف شد. این تفاهم‌نامه اما کمتر از سه هفته بعد، پس از حملات ایران به سه کشتی در تنگه هرمز و سپس حملات نظامی مجدد آمریکا در پاسخ به آن فروپاشید.
اکنون گزارش‌ها حاکی است یکی از پیشنهادهای میانجی‌گران قطری آن است که ایران به بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی اجازه دهد از تأسیسات هسته‌ای بمباران‌شده بازدید کنند. در مقابل، آمریکا نیز بخشی از تحریم‌ها را کاهش دهد.
این اقدامات به‌عنوان گام‌هایی برای اعتمادسازی و فراهم‌کردن شرایط آغاز مذاکرات مستقیم پیشنهاد شده‌اند.
قطر پیش‌تر طرحی با جدول زمانی هفت‌روزه به تهران ارائه کرده بود، اما یک مقام ارشد جمهوری اسلامی پیشنهادهای اولیه را «غیرقابل‌قبول» خوانده و بر تغییرنکردن موضع تهران دربارهٔ برنامهٔ هسته‌ای تأکید کرده بود.
عباس عراقچی، وزیر خارجهٔ جمهوری اسلامی، نیز روز چهارشنبه از تماس نزدیک و مستمر با میانجی‌گران برای بررسی پیشنهادهای مرتبط با طرح هفت‌روزهٔ ایران خبر داده بود.
اکسیوس در بخش دیگری از گزارش اختصاصی خود از اختلاف نظر میان مقام‌های ارشد دولت ترامپ دربارهٔ ادامهٔ مذاکرات با جمهوری اسلامی یا ازسرگیری حملات گسترده به ایران خبر داده است.
به گفتهٔ یک مقام آمریکایی، پیت هگست، وزیر دفاع، و مارکو روبیو، وزیر خارجهٔ آمریکا، به امکان دستیابی به توافق هسته‌ای با حکومت کنونی ایران به‌شدت بدبین هستند و معتقدند که میراث سیاسی ترامپ باید تضعیف بیشتر جمهوری اسلامی، از جمله از طریق حملات نظامی تازه، باشد.
در مقابل، جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور، و استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان ترامپ، خواهان ازسرگیری مذاکرات هستند.
با این حال، به گفتهٔ همان مقام آمریکایی، خود ترامپ نیز تردید دارد که ایران در نهایت توافقی را بپذیرد که برای او قابل‌قبول باشد.
رئیس‌جمهور آمریکا روز جمعه در گفت‌وگو با خبرنگاران گفت: «مذاکراتی در جریان است. آن‌ها می‌خواهند مذاکره کنند. همچنان به مذاکره ادامه می‌دهند.» او افزود: «صادقانه بگویم، ما وقت داریم. این یک جنگ است، اما جنگی معمولی نیست.»
ترامپ در عین حال تأکید کرد که حومت ایران برای دستیابی به توافق باید «تضمین بدهد» که هرگز به سلاح هسته‌ای دست نخواهد یافت.
تلاش‌های جدید قطر پس از آن صورت می‌گیرد که جی‌دی ونس هفتهٔ گذشته نامه‌ای برای محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، فرستاد.
بر اساس گزارش‌های نیویورک‌تایمز و واشینگتن‌پست، ونس در این نامه خواستار معرفی نمایندگانی از سوی ایران برای مذاکرات مستقیم شده و آمادگی خود را برای ریاست هیئت آمریکایی اعلام کرده است.
در این میان، برخی گزارش‌ها نیز حاکی است که اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا که از جمله نزدیک‌ترین مشاوران ترامپ هم هست، از ادامهٔ فشار اقتصادی بر ایران به جای شتاب برای بازگشت به عملیات نظامی حمایت می‌کند.
بسنت هدایت کارزار فشار اقتصادی علیه جمهوری اسلامی با عنوان «عملیات طرد اقتصادی» را بر عهده دارد.
نگرانی از حملهٔ تازه پس از انتخابات آمریکا
این تلاش‌های دیپلماتیک تنها چند روز پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای سوم نوامبر آمریکا، برابر با ۱۲ آبان، صورت می‌گیرد.
مصر، ترکیه، عراق، پاکستان و عربستان سعودی از ایران خواسته‌اند پیش از برگزاری این انتخابات با ازسرگیری مذاکرات موافقت کند.
یک مقام آمریکایی به این اکسیوس گفته است که «شکست احتمالی سنگین» جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای ممکن است ترامپ را بیشتر به صدور فرمان عملیات نظامی گسترده علیه ایران متمایل کند و کشورهای منطقه نیز به ایران گفته‌اند بهترین فرصت برای دستیابی به توافق همین حالا است.
با این حال، یکی از مقام‌های کاخ سفید تأکید کرده که نتیجهٔ انتخابات تأثیری بر تصمیم‌گیری ترامپ دربارهٔ ایران نخواهد داشت.
جمهوری اسلامی پیش‌تر بارها تهدید کرده است که در صورت حملهٔ آمریکا به زیرساخت‌های انرژی ایران، تأسیسات نفت و گاز عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر، کویت و بحرین را هدف قرار خواهد داد.
به نوشتهٔ برخی رسانه‌های آمریکایی، هرگونه عملیات تازهٔ آمریکا علیه ایران با مشارکت اسرائیل انجام خواهد شد و احتمال دارد با حملات موشکی تلافی‌جویانهٔ ایران و همچنین حملات حزب‌الله به اسرائیل همراه شود.
چنین تحولی می‌تواند بحران جهانی انرژی را نیز که در پی آغاز چنگ آمریکا و اسرائیل با ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴ و اختلال شدید در رفت‌وآمد کشتی‌ها در تنگه هرمز ایجاد شد، تشدید کند.
گرگوری برو: سناریوی تشدید تنش‌ها بعد از انتخابات آمریکا محتمل‌تر است
گرگوری برو، تحلیلگر ارشد در مرکز تحقیقاتی «گروه اوراسیا» در آمریکا، در گفت‌وگو با رادیو فردا می‌گوید که سناریوی تشدید تنش‌ها پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا محتمل‌تر است.
او با بررسی چشم‌انداز روابط ایران و آمریکا و احتمال ازسرگیری درگیری‌های نظامی میان دو کشور گفت: «با توجه به وضعیت فعلی ایالات متحده و ایران، احتمالاً پس از انتخابات میان‌دوره‌ای، به سمت تشدید تنش‌ها پیش می‌رویم. ایالات متحده در حال آماده‌سازی دور جدیدی از حملات به ایران، جابه‌جایی دارایی‌های اضافی در منطقه است، یک ناو هواپیمابر سوم در مسیر است و احتمالاً در اواخر نوامبر به آن‌جا خواهد رسید، دفاع هوایی اضافی در حال استقرار هستند و مهمات در حال وارد شدن هستند».
به گفته آقای برو، همه چیز نشان می‌دهد که ایالات متحده و همچنین اسرائیل فعالانه برای تشدید تنش پس از انتخابات میان‌دوره‌ای ایالات متحده آماده می‌شوند.
این تحلیلگر در پاسخ به این پرسش که «چرا ایالات متحده در حال بررسی تشدید تنش هستند؟»، گفت: «عمدتاً به این دلیل که مذاکرات با ایران به بن‌بست رسیده است. ایرانی‌ها به درخواست‌های ایالات متحده مبنی بر ارائه امتیازاتی در مورد برنامه هسته‌ای خود به عنوان بخشی از هرگونه توافق از سر گرفته شده یا هرگونه توافق آتش‌بس از سر گرفته شده بر اساس توافق ژوئن، تن نمی‌دهند».
به گفته او، «ایرانی‌ها اصرار دارند که ایالات متحده ابتدا توافق اسلام‌آباد را بازگرداند، معافیت از تحریم‌های نفتی را از سر بگیرد، دارایی‌های مسدود شده را آزاد کند، محاصره را بردارد و در عوض ایران به حملات خود به کشتی‌ها در تنگه هرمز پایان دهد و با از سرگیری مذاکرات هسته‌ای موافقت کند. در این مورد واقعاً هیچ تغییری از سوی ایرانی‌ها صورت نگرفته است. بنابراین ایالات متحده برای شکستن بن‌بست، تشدید تنش را در نظر دارد».
برو افزود: عامل دیگری که تشدید تنش از سوی ایالات متحده را ضروری می‌کند، این واقعیت است که وضعیت موجود بن‌بستی که طی چند ماه گذشته شاهد آن بوده‌ایم، اگرچه به لطف سیستم اسکورت ایالات متحده منجر به افزایش جریان انرژی در خاورمیانه شده است، اما به نظر نمی‌رسد که در درازمدت پایدار باشد.
«ایرانی‌ها مرتباً به کشتی‌ها حمله می‌کنند، کشتی‌ها آسیب می‌بینند، نرخ حمل‌ونقل به طور قابل توجهی افزایش یافته، قیمت نفت همچنان بالا است و از طرف ایالات متحده این نگرانی وجود دارد که اگرچه ممکن است در طول زمان ایرانی‌ها از طریق تاکتیک‌های مختلف فشار مجبور به واگذاری امتیازاتی شوند، اما احتمالاً وضعیت فعلی نمی‌تواند به طور نامحدود ادامه یابد».
به گفته این تحلیلگر، «بنابراین چیزی باید تغییر کند و به همین دلیل است که ایالات متحده در حال بررسی تشدید تنش نظامی است. در عین حال، شاهد فعالیت‌های زیادی در جبهه دیپلماتیک هستیم».
آقای برو تصریح کرد: «میانجی‌ها فشار زیادی بر ایرانی‌ها وارد می‌کنند تا در مورد برنامه هسته‌ای امتیازی بدهند تا از دور دیگری از تشدید تنش جلوگیری شود. فکر می‌کنم نامه ونس را باید در این چارچوب خواند. به نظرم ونس به نوعی نقش پلیس خوب را برای پلیس بد ترامپ بازی می‌کند، در حالی که ترامپ ایرانی‌ها را تهدید می‌کند و کلی مقدمات برای حملات جدید را فراهم می‌کند».
«طبق گزارش‌ها، نامه ونس به رضایی لحن ملایمی داشته و پیشنهاد از سرگیری مذاکرات را داده، اما همچنان اصرار داشته که ایران در مورد برنامه هسته‌ای خود امتیاز بدهد، که بعید است ایران این کار را انجام دهد».
به گفته او، «بنابراین، مگر این‌که نوعی پیشرفت حاصل شود، مگر این‌که ایالات متحده از درخواست امتیازات هسته‌ای عقب‌نشینی کند، یا این‌که ایرانی‌ها در برابر این فشار تسلیم شوند، که هیچ‌کدام محتمل به نظر نمی‌رسند. محتمل‌ترین سناریو پس از انتخابات میان‌دوره‌ای، موج دیگری از حملات ایالات متحده و اسرائیل، تلافی ایران و تشدید درگیری‌ها بدون هیچ گونه راه برون‌رفت از بن‌بست مذاکرات است».