شیوع مرگبار ویروس «هانتا» در یک کشتی تفریحی تنها تازهترین نمونه از تاریخ طولانی گسترش سریع بیماریهای عفونی در فضای تنگ کشتیهاست؛ از طاعون گرفته تا کووید.
پس از یک شیوع نادر ویروس هانتا در کشتی تفریحی «اموی هوندیوس» که جان سه نفر را گرفت و دستکم هفت نفر دیگر را مبتلا کرد، افرادی در سراسر جهان همچنان در قرنطینه یا خودانزوایی به سر میبرند.
هشدار دیگری نیز روز ۲۳ اردیبهشت داده شد. پس از آنکه یک مرد سالمند بر اثر حمله قلبی جان باخت، بیش از ۱۷۰۰ مسافر در یک کشتی پهلوگرفته در شهر بوردو فرانسه محبوس شدند. دهها مسافر علائم یک بیماری گوارشی را نشان دادند، اما آزمایشهای اولیه ابتلا به نوروویروس، یک عفونت رایج در کشتیهای تفریحی، را رد کرد و مقامات اعلام کردند که آن ارتباطی با ویروس هانتا ندارد.
این رویدادهای اخیر نشان داد که کشتیها، چه تفریحی، چه ناوهای هواپیمابر یا قایقهای چوبی قدیمی، میتوانند محیطی ایدهآل برای گسترش ویروسها باشند.
آلفرد کراسبی، تاریخنگار آمریکایی، دربارهٔ همهگیری آنفلوانزای اسپانیایی ۱۹۱۸ نوشته بود: «بدترین جا برای وقوع یک اپیدمی، مانند آتشسوزی، محیطی بسته و دور از کمک است، مثل یک کشتی در دریای آزاد».
ژان-پیر اوفره، رئیس افتخاری انجمن پزشکی دریایی فرانسه، به خبرگزاری فرانسه گفت که «خطر دوگانه است».
او توضیح داد: خطر نخست، انتقال بیماری بین مسافران و خدمه در داخل کشتی است، و خطر دوم انتقال بیماری به خشکی پس از پیاده شدن آنها.
پیر اوفره افزود: «کشتیها همچنان محیطهایی بسته هستند که در آن تماسهای طولانی، مکرر و نزدیک وجود دارد و همین امر گسترش برخی بیماریها را تسهیل میکند».
به گفته او، این موضوع بهویژه درباره ویروسهایی صادق است که «از طریق هوا منتقل میشوند، مانند آنفلوانزا و کووید-۱۹، یا از طریق تماس و غذا، مانند نوروویروس».
پژوهشها نشان میدهند که گونهٔ آندی ویروس هانتا که در کشتی «اموی هوندیوس» شیوع یافت، میتواند از طریق ذرات معلق در هوا نیز منتقل شود.
سازمان جهانی بهداشت هشدار داده که ممکن است موارد بیشتری از این ویروس ظاهر شود، اما تأکید کرده که «هیچ نشانهای از آغاز یک شیوع گستردهتر وجود ندارد».
در اوج همهگیری در سال ۲۰۲۰، ویروس کووید بسیاری از کشتیها را درنوردید.
کشتی تفریحی لوکس «زاندام» و مسافران بیمار آن توسط چندین کشور آمریکای لاتین پذیرفته نشدند تا اینکه سرانجام در ایالت فلوریدای آمریکا پهلو گرفت.
صدها ملوان در ناو هواپیمابر فرانسوی «شارل دوگل» نیز به کووید مبتلا شدند.
در حالی که ملوانان در کشتیهای نظامی معمولاً جوان و سالم هستند، مسافران کشتیهای تفریحی اغلب مسنتر و آسیبپذیرترند. با این حال، ویروسها به یک شکل گسترش مییابند: در فضاهای محدود که افراد بهطور مداوم از تجهیزات مشترک استفاده میکنند.
اوفره گفت: «از همهگیری کووید درس گرفتیم و بهبودهایی در کشتیهای تفریحی ایجاد شده است. سیستمهای تهویه بهتر شدهاند و به ما کمک میکنند که انتقال از طریق هوا را بهتر کنترل کنیم».
او همچنین افزود: «آموزش پزشکان کشتیها نیز بهتر شده است».
تهدید دیگر زمانی رخ میدهد که مسافران آلوده از کشتی پیاده میشوند.
پیش از آنکه کشتی «اموی هوندیوس» آخر هفته در جزایر قناری پهلو بگیرد، دولت محلی ابتدا با پذیرش آن مخالفت کرده بود.
در گذشته، کشتیهای قرنطینهشده از بنادر دور نگه داشته میشدند و گاه مجبور بودند که در جزایر کوچکی به نام لازارتو پهلو بگیرند.
اوفره گفت: «در آن زمان اخلاقیات متفاوت بود. قرنطینه یعنی: روی کشتیتان بمیرید؛ به ما سرایت ندهید».
امروزه مسافران چنین کشتیهایی قابل ردیابی هستند تا از انتقال بیماری به کشورهایشان جلوگیری شود. افرادی که تنها با مسافران تماس داشتهاند نیز در چندین کشور تحت نظر و آزمایش قرار گرفتهاند.
در حالی که امروزه بیماریها با هواپیماها میان قارهها جابهجا میشوند، در بیشتر تاریخ بشر از طریق کشتیها دریاها را میپیمودند.
این گونه بود که طاعون، مرگبارترین همهگیری تاریخ، در دههٔ ۱۳۴۰ میلادی به سواحل اروپا رسید.
ملوانان جنوایی هنگام محاصرهٔ بندر کافا در کریمه، پس از آنکه مغولها اجساد آلوده را به داخل شهر پرتاب کردند، به طاعون مبتلا شدند. وقتی این ملوانان به مدیترانه بازگشتند، طاعونی را با خود آوردند که در برخی مناطق اروپا تا ۶۰ درصد جمعیت را از بین برد.
گابریل دِ موسیس، منشی ایتالیایی، در آن زمان نوشت:
وای بر ما، که تیرهای مرگ را به سویشان پرتاب کردیم!
در حالی که با آنها سخن میگفتیم، در حالی که ما را در آغوش میگرفتند و میبوسیدند، ما زهر را از لبان خود پراکندیم.