ایران می‌گوید شروع مذاکره برای توافق نهایی با آمریکا منوط به اجرای بندهای تفاهم است

شش نکته کلیدی از بیانیه مشترک قطر و پاکستان در مورد دور نخست مذاکرات ایران و آمریکا در سوئیس:

۱. توافق بر سر نقشه راه ۶۰ روزه
دو طرف از طریق تشکیل یک کمیته عالی مذاکرات، بر سر یک نقشه راه برای دستیابی به توافق نهایی ظرف ۶۰ روز به توافق رسیدند. همچنین قرار شد گفت‌وگوهای فنی از همین هفته در بورگن‌اشتوک درباره همه موضوعات ادامه یابد.

۲. تشکیل کارگروه کاهش تنش در لبنان
ایران و آمریکا با ایجاد یک «کارگروه کاهش تنش» با مشارکت دولت لبنان و با میانجی‌گری قطر و پاکستان موافقت کردند تا بر اجرای توقف عملیات نظامی در لبنان نظارت کند. عباس عراقچی این سازوکار را «نخستین آزمون واقعی» توافق توصیف کرد.

۳. ایجاد خط ارتباطی درباره تنگه هرمز
تهران و واشینگتن یک «خط ارتباطی» برای جلوگیری از حوادث و سوءتفاهم‌ها و تضمین عبور ایمن کشتی‌های تجاری از تنگه هرمز ایجاد کردند. این سازوکار برای دوره ۶۰ روزه تعیین‌شده در تفاهم‌نامه معتبر خواهد بود.

۴. اشاره عراقچی به آزادسازی بخشی از دارایی‌ها
عباس عراقچی اعلام کرد صادرات نفت و محصولات پتروشیمی ایران از محدودیت‌ها معاف شده، محاصره پایان یافته، بخشی از دارایی‌های مسدودشده آزاد شده و یک برنامه بزرگ بازسازی و توسعه برای ایران آغاز شده است. با این حال، بیانیه مشترک قطر و پاکستان به آزادسازی دارایی‌ها اشاره‌ای نکرده است.

۵. نقش محوری قطر و پاکستان
قطر و پاکستان که میانجی مذاکرات هستند، اعلام کردند به تلاش‌های خود برای پیشبرد گفت‌وگوها تا دستیابی به توافق نهایی ادامه خواهند داد. عراقچی نیز از «میانجی‌گری خستگی‌ناپذیر» این دو کشور قدردانی کرد.

۶. ارزیابی مثبت از مذاکرات
عباس عراقچی از «پیشرفت‌های بزرگ» در دور نخست مذاکرات سخن گفت. بیانیه مشترک نیز فضای مذاکرات را «مثبت و سازنده» توصیف کرد، هرچند دولت آمریکا هنوز ارزیابی رسمی خود از نتایج این دور را منتشر نکرده است.

تانکر ترکرز که وضعیت محموله‌های نفتی را رصد می‌کند، روز یکشنبه ۳۱ خرداد خبر داد که ایران از ۱۵ ژوئن امسال (۲۵ خرداد) تاکنون ۳۶ میلیون بشکه نفت خام صادر کرده است.

بر اساس این گزارش، ایران تقریباً به همین میزان نیز در محموله‌های شناور خود نفت ذخیره کرده است.

پس از دستیابی ایران و آمریکا به توافق اولیه برای پایان دادن به جنگ، محاصره دریایی بنادر ایران از سوی ارتش ایالات متحده پایان یافت و تهران توانست صادرات نفت خود را از سر بگیرد.

در پی توافق موقت صلح میان آمریکا و ایران که باعث کاهش قیمت نفت شد، شرکت‌های هواپیمایی می‌توانند میلیاردها دلار در هزینهٔ سوخت جت صرفه‌جویی کنند اما بعید است مسافران به‌سرعت از این کاهش منتفع شوند.

به گزارش خبرگزاری رویترز، محدودیت ظرفیت به شرکت‌ها اجازه می‌دهد قیمت بلیت‌ها را همچنان بسیار بالاتر از سطوح پیش از جنگ نگه دارند.

بر اساس این گزارش، افزایش کرایه‌ها در بازار آمریکا هنوز از رشد هزینه سوخت در سال جاری عقب‌تر است، در حالی که رشد تعداد صندلی‌های پروازهای داخلی همچنان محدود باقی مانده است. این وضعیت به شرکت‌های هواپیمایی امکان می‌دهد به‌جای کاهش قیمت‌ها، از افت هزینهٔ سوخت برای بهبود حاشیهٔ سود خود استفاده کنند.

بر اساس محاسبات رویترز و با توجه به میزان مصرف سوخت جت، اگر کاهش قیمت آن پایدار بماند، این می‌تواند بیش از ۴۰ میلیارد دلار از هزینهٔ سالانه سوخت صنعت هواپیمایی آمریکا بکاهد.

با جهش قیمت سوخت جت، شرکت‌های هواپیمایی آمریکایی قیمت بلیت و هزینه بار را افزایش دادند و برنامه پروازها را کاهش دادند، اما این اقدامات تنها بخشی از افزایش هزینه سوخت را جبران کرده است.

داده‌ها نشان می‌دهد میانگین کرایه پروازهای داخلی که یک هفته پیش از سفر رزرو شده‌اند، تا هشتم ژوئن نسبت به سال قبل، ۳۴ درصد افزایش داشته است.

گزارش‌ها از سوئیس حاکی از ادامۀ مذاکرات فنی ایران و ایالات متحده، به ریاست کاظم غریب آبادی، معاون وزیر خارجه ایران، است.

رسانه‌های ایران نوشته‌اند که قرار است دوطرف روز دوشنبه اول تیرماه در مورد سازوکارهای اجرای یادداشت تفاهم اسلام‌آباد و تشکیل گروه‌های فنی مربوطه با یکدیگر گفت‌و‌گو کنند.

مذاکرات فنی با حضور نمایندگان ایران، آمریکا و دو کشور میانجی مذاکرات، یعنی پاکستان و قطر، در سوئیس برگزار می‌شود.

با این حال تیم اصلی مذاکره‌کننده ایران به ریاست محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، سوئیس را به مقصد تهران ترک کرده است.

اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه، بامداد دوشنبه گفت که بر اساس مذاکرات، قرار شد گروه‌های فنی به کار خود ادامه دهند.

او دربارۀ نتیجه پیام‌های ردوبدل شده میان دو طرف از ساعت حدود شش بعدازظهر یکشنبه تا بامداد دوشنبه، نیز گفت که با حضور میانجی‌ها سازوکار جدیدی تحت عنوان «مدیریت منازعه» برای نظارت بر ادامه توقف جنگ پیش‌بینی شده است؛ «این سازوکار ایجاد شد تا مطمئن شویم که توقف جنگ در لبنان پایدار خواهد بود».

به گفتۀ بقائی، درباره سایر بندهای یادداشت تفاهم، از جمله صدور مجوزهای لازم برای فروش نفت ایران و همین‌طور تعهد طرف مقابل برای آزادسازی دارایی‌های محدودشده یا مسدودشده ایران، نیز گفت که «پیشرفت‌های خیلی خوبی صورت گرفت».

او سازوکار ایجادشده برای عبور ایمن کشتی‌ها از تنگهٔ هرمز را هم یک «بسیار مهم» توصیف کرد، اما توضیحی درباره آن نداد.

مرکز آمار ایران روز دوشنبه اول تیرماه گزارشی از رشد اقتصادی کشور در سال ۱۴۰۴ منتشر کرد که بر اساس آن، این رشد با نفت «۰.۲ درصد» و بدون نفت منفی «۰.۳ درصد» بوده است.

این گزارش می‌گوید که تولید ناخالص داخلی ایران در سال گذشته، بیش از ۱۰۰ هزار میلیارد ریال با نفت و ۷۵ هزار میلیارد ریال بدون احتساب نفت بوده است.

ایران در سال گذشته درگیر جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل، اعتراضات دی‌ماه و جنگ ۴۰ روزه با آمریکا و اسرائیل بوده است که این عوامل در کنار تحریم‌های شدید بین‌المللی و فساد گسترده می‌تواند از دلایل کاهش رشد اقتصادی کشور باشد.

برخی اقتصاددانان نسبت به ادامه کاهش رشد اقتصادی ایران در سال جاری هشدار داده‌اند که می‌تواند نرخ تورم را در بدبینانه‌ترین حالت وارد محدوده سه رقمی کند که به معنای کاهش شدید ارزش پول ملی و تشدید نااطمینانی خواهد بود.

حجت‌الله میرزایی، مدیر سابق صندوق‌های بازنشستگی کشور، خرداد امسال با اشاره به این موضوع اعلام کرد که در سناریوهای جدید، رشد اقتصادی ایران ممکن است به محدوده منفی ۸.۵ تا منفی ۱۰ درصد برسد و حدود ۴.۵ میلیون نفر دیگر در سال جاری به جمعیت زیر خط فقر اضافه شوند.

سخنگوی قوه قضائیه جمهوری اسلامی روز دوشنبه اول تیرماه آمار کل کشته‌شدگان در جنگ ۴۰ روزهٔ آمریکا و اسرائیل با ایران را «۳۵۱۹» نفر اعلام کرد.

اصغر جهانگیر می‌گوید این رقم برمبنای آمار پزشکی قانونی است، و بدون اشاره به جزئیات بیشتر از جمله تفکیک احتمالی افراد نظامی و غیرنظامی گفت که از این تعداد ۳۰۰۲ نفر مرد و ۵۱۷ نفر زن بودند.

پزشکی قانونی ایران پیشتر در نخستین روزهای پس از برقراری آتش‌بس، شمار کشته‌های حملات هوایی آمریکا و اسرائیل به ایران را ۳۳۷۵ نفر اعلام کرده بود.

اصغر جهانگیر در اظهارات تازه‌اش بدون ارائه آمار کامل گفت «افرادی به اتهام همکاری با دشمن تحت تعقیب قرار گرفتند» که «۴۴ درصد آن‌ها هنوز در بازداشت موقت هستند».

مقام‌های جمهوری اسلامی از زمان نخستین حمله آمریکا و اسرائیل به ایران در ۹ اسفند پارسال، صدها نفر را به اتهام همکاری با آمریکا و اسرائیل بازداشت و در مواردی آن‌ها را به اتهام «جاسوسی» و «اقدام علیه امنیت ملی» اعدام کرده‌اند.

معاون رئیس‌جمهور ایالات متحده می‌گوید ایران پذیرفته است بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را برای بازرسی دعوت کند.

جی‌دی ونس روز دوشنبه اول تیرماه قبل از ترک محل مذاکرات با ایران در بورگن‌اشتوک سوئیس به خبرنگاران گفت: مذاکرات فنی با ایران برای دستیابی به توافق نهایی هفته‌ها طول خواهد کشید و ما مبنای بسیار خوبی را برای یک توافق نهایی موفق پایه‌ریزی کردیم.

او با بیان این‌که ایران پذیرفته است بازرسان آژانس را به کشور دعوت کند، گفت این اتفاق احتمالاً این هفته یا حتی امروز رخ خواهد داد.

ونس افزود این «یک دستاورد مهم برای مردم آمریکا و نخستین گام در جهت خلع سلاح هسته‌ای دائمی یا پایان همیشگی برنامه تسلیحات هسته‌ای در ایران است».

آژانس بین‌المللی انرژی اتمی برآورد می‌کند که ایران ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد در اختیار داشته است، سطحی که به میزان مورد نیاز برای ساخت بمب نزدیک است.

ایران از زمان حملهٔ آمریکا به تاسیسات هسته‌ای فردو، نطنز و اصفهان در اول تیرماه ۱۴۰۴ در زمان جنگ ۱۲ روزه، مانع از دسترسی بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به این تاسیسات شده است و همکاری‌اش را با این نهاد زیر نظر سازمان ملل کاهش داده است.

مقام‌های تهران پیشتر بازگشت بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به ایران را رد کرده بودند.

اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، روز جمعه گفته بود: «بازرسی از تاسیساتی که دسترسی آژانس به آن‌ها به‌دلیل حملات نظامی متوقف گردید، منوط به روند مذاکرات و نتیجه آن خواهد بود».

ونس گفت انتظار دارد گفت‌وگوها درباره بازگشت بازرسان به ایران به‌زودی آغاز شود.

او گفت: «دست‌کم انتظار دارم این اتفاق همین هفته بیفتد، اما فکر می‌کنیم حتی برخی از این گفت‌وگوها با بازرسان... و با آژانس ممکن است همین امروز آغاز شود».

رافائل گروسی، مدیرکل آژانس، روز یکشنبه در شبکه ایکس نوشت که در بورگن‌اشتوک حضور دارد و با ایگناتسیو کاسیس، وزیر خارجه سوئیس، دیدار کرده است.

معاون رئیس‌جمهور آمریکا در بخش دیگری از اظهاراتش تأکید کرد مذاکرات با ایران در سوئیس «پیشرفت‌های بسیار خوبی» داشته است، و با اشاره به گفت‌وگوها در مورد آزادسازی دارایی‌های بلوکه‌شده تهران گفت ما خواهان ایجاد روندی شده‌ایم که اطمینان حاصل کنیم این دارایی‌ها به دست ایرانی‌ها خواهد رسید، نه این‌که خرج تروریسم شود.

او اظهار داشت: «توافق نهایی مثل خود خانه است. ما پی آن را گذاشته‌ایم؛ هنوز خانه را نساخته‌ایم، اما پایه‌ای موفق بنا کرده‌ایم تا به جایگاه خوبی برای مردم آمریکا برسیم».

ونس تصریح کرد: «مهم است که همه‌ ما درک کنیم چه کارهای زیادی انجام شده، اما واقعیت این است که هنوز کارهای زیادی باقی مانده است؛ در حالی که به پیشبرد گفت‌وگوهای هسته‌ای و مذاکرات اقتصادی ادامه می‌دهیم، و هم‌زمان تنگه‌ هرمز را از مین پاک‌سازی می‌کنیم تا اطمینان حاصل شود جریان رفت‌وآمد دوباره از سر گرفته می‌شود».

او گفت که آبراه راهبردی تنگه هرمز «باز است» و «میلیون‌ها و میلیون‌ها بشکه نفت خام و گاز طبیعی از آن عبور می‌کند... که پیش‌تر عبور نمی‌کردند».

وزارت خزانه‌داری ایالات متحده روز دوشنبه اول تیرماه خبر داد که مجوز فروش نفت ایران را بر اساس تفاهم‌نامه اسلام‌آباد صادر کرده است.

این مجوز کلی برای تولید و فروش نفت خام و فرواورده‌های نفتی توسط ایران از تاریخ ۳۱ خرداد به مدت دو ماه اعتبار دارد.

دولت ترامپ بر اساس تفاهم‌نامه‌ای که هفته گذشته با ایران امضا کرد پذیرفت که فروش و صادرات نفت خام و فراورده‌ها و مشتقات نفتی ایران را از تحریم‌ها معاف کند.

به این ترتیب ایران دست‌کم در این دو ماه فرصت پیدا می‌کند نفت خود را فروخته و درآمد حاصل از آن را دریافت کند.

این مجوز، صادرات نفت ایران به ایالات متحده را هم شامل می‌شود. تنها دو کشور کره شمالی و کوبا از این مجوز بهره‌مند نمی‌شوند.

ساعتی پیشتر عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، در پیامی اعلام کرده بود که ایران موفق به دریافت مجوزهای لازم برای صادرات نفت و محصولات پتروشیمی، آزادسازی بخشی از دارایی‌های مسدودشده و یک برنامه بازسازی و توسعه برای ایران آغاز شده است.

در پی انتشار بیانیه مشترک میانجی‌های مذاکرات و پیام عراقچی، بهای نفت استاندارد برنتِ دریای شمال بیش از یک دلار کاهش یافت و به ۷۹ دلار و ۴۴ سنت در هر بشکه رسید.

قدیر نظامی‌پور، معاون شورای عالی امنیت ملی ایران،‌ که در هند به سر می‌برد روز دوشنبه،‌ اول تیرماه، در پایتخت این کشور با وزیر خارجه چین دیدار کرد.

نظامی یا نظامی‌پور که از اعضای ارشد سپاه پاسداران نیز هست برای شرکت در نشست مشاوران امنیت ملی کشورهای گروه بریکس به دهلی نو سفر کرده است.

او در همین روز با وانگ یی، وزیر خارجه چین که برای شرکت در اجلاس بریکس به هند سفر کرده، دیدار و گفت‌وگو کرده است.

نظامی‌پور در این دیدار ابراز امیدواری کرده است که حکومت چین «در راستای تحقق عملی مرحله نخست تفاهم‌نامه» اسلام‌آباد نقشی «موثرتر» ایفا کند.

گروه بریکس که شامل ۱۱ کشورِ در حال توسعه از جمله برزیل، روسیه، هند، چین و آفریقای جنوبی است، حدود نیمی از جمعیت جهان و ۴۰ درصد از تولید اقتصاد جهانی را در اختیار دارد.

انتظار می‌رود قدیر نظامی‌پور در جریان سفر خود با مقامات امنیتی دیگر کشورهای عضو بریکس نیز دیدار و گفت‌وگو کند.

در پی امضای تفاهم‌نامه اسلام‌آباد توسط دولت‌های ایران و‌ آمریکا و برگزاری اولین دور از مذاکرات دو کشور برای رسیدن به پایان قطعی برای جنگ، سفرهای منطقه‌ای در این گوشه از جهان رونق گرفته است.

رسانه‌های ایران روز دوشنبه خبر دادند که محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس و رئیس هیئت مذاکره‌کننده ایران، که تازه از سوئیس به تهران بازگشته بود بلافاصله برای دیداری دیگر به مسقط، پایتخت عمان، رفته است.

به نوشته روزنامه هم‌میهن، قالیباف در سفر به عمان همراه با عباس عراقچی،‌ وزیر خارجه، قرار است با هیثم بن طارق، سلطان عمان، دیدار کرده و در زمینه «ارتقای همکاری‌های دوجانبه و تشریک مساعی برای تثبیت ترتیبات ایرانی» برای اداره تنگهٔ هرمز» گفت‌وگو کند.

خبر سفر قالیباف به این کشور عربی که رابطه نزدیکی با ایران و همین طور آمریکا دارد پس از آن اعلام شد که وزارت خارجه ایالات متحده رسماً از سفر قریب‌الوقوع مارکو روبیو، وزیر خارجه، به چند کشور عربی دیگر در منطقه خبر داد.

بر اساس این بیانیه، روبیو در سفر سه روزه‌اش که روز سه‌شنبه، دوم تیرماه، شروع می‌شود قرار است در امارات متحده عربی و کویت و بحرین توقف داشته باشد. تفاهم‌نامه اسلام‌آباد و «تلاش برای تضمین عبور و مرور ایمن و رایگان» از تنگهٔ هرمز از موضوعات گفت‌وگوهای او با مقامات این کشورها خواهد بود.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، بارها گفته است که ایران دیگر کنترلی بر تنگه هرمز نخواهد داشت و عبور و مرور از این آبراه به حالت قبل از جنگ بازخواهد گشت. در مقابل، مقام‌های جمهوری اسلامی مدام می‌گویند که هرمز تنها در ۶۰ روزی که دو کشور مذاکره می‌کنند رایگان خواهد بود و پس از آن ایران پولی با عنوان «هزینه خدمات» از کشتی‌ها دریافت خواهد کرد.

مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور اسلامی ایران، نیز روز سه‌شنبه به اسلام‌آباد سفر خواهد کرد. طبق اعلام دولت ایران، سفر او احتمالا یک‌روزه خواهد بود.

آن طور که دولت پاکستان،‌ میانجی اصلی تفاهم‌نامه، اعلام کرده است، سفر پزشکیان «فرصتی برای گفت‌وگو درباره تلاش‌های دیپلماتیک» و بررسی «مسیر مذاکرات با واشینگتن» فراهم خواهد کرد.