زنده ترامپ: مذاکره با ایران خیلی خوب پیش می‌رود؛ پایان گفت‌وگوها در قطر

رسانه‌های گوناگون از برگزاری «مذاکرات فنی» غیرمستقیم ایران و آمریکا در روز چهارشنبه، ۱۰ تیر، در دوحه، پایتخت قطر، خبر دادند. این مذاکرات با میانجی‌گری پاکستان و قطر برای اجرای تفاهم‌نامهٔ اخیر میان ایران و آمریکا انجام می‌شود.

استیو ویتکاف و جرد کوشنر، مذاکره‌کنندگان ارشد آمریکا، روز دوشنبه برای گفت‌وگو با میانجی‌های قطر وارد این کشور شدند و روز سه‌شنبه با شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست‌وزیر قطر، دیدار کردند.

یک دیپلمات روز چهارشنبه به خبرگزاری فرانسه گفت این دو مقام ارشد آمریکایی در گفت‌وگوهای فنی شرکت نمی‌کنند.

مقام‌های جمهوری اسلامی پیش‌تر با تأیید انجام «گفت‌وگوهای فنی» گفته بودند در روزهای پیشِ رو هیچ دیدار مستقیمی با مقام‌های ارشد آمریکایی نخواهند داشت. وزارت خارجهٔ قطر هم این موضوع را تأیید کرد.

جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، در همین باره سه‌شنبه‌شب با اشاره به اظهارات مقام‌های جمهوری اسلامی دربارهٔ این‌که مذاکره برای تفاهم در کار نیست و مذاکرات فقط «در سطح فنی» است، آن را «شگرد مذاکره به سبک ایرانی» و «نوعی لفاظی به سبک ایرانی‌ها» خواند و گفت این شیوه را درک نمی‌کند، اما «این روشی است که ایرانی‌ها به کار بسته‌اند».

یواخیم کلمنت، استراتژیست سرمایه‌گذاری مؤسسهٔ «پنمور لیبروم»، می‌گوید وقفهٔ کنونی در جنگ ایران ممکن است بیش از آن‌که نشانهٔ صلحی پایدار باشد، ناشی از ملاحظات سیاسی پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا باشد و احتمال دارد پس از انتخابات خطر ازسرگیری رویارویی افزایش یابد.

آقای کلمنت در یادداشتی تحلیلی که خبرگزاری رویترز روز چهارشنبه ۱۰ تیر منتشر کرد، می‌گوید ایران تا زمان برگزاری انتخابات میان‌دوره‌ای کنگرهٔ آمریکا در ماه نوامبر همچنان از اهرم تأثیرگذاری بر بازار جهانی انرژی برخوردار است، اما این برتری ممکن است پس از انتخابات کاهش یابد.

به‌نوشتهٔ او، بازگشایی تنگهٔ هرمز و ازسرگیری جریان انتقال نفت باعث شده قیمت نفت خام به سطوح نزدیک به پیش از جنگ بازگردد، اما شکست احتمالی مذاکرات میان تهران و واشینگتن می‌تواند دوباره ریسک عرضهٔ انرژی را افزایش دهد و حتی بدون بسته شدن تنگهٔ هرمز، قیمت نفت و بنزین را بالا ببرد.

این تحلیلگر همچنین با اشاره به نقش افزایش قیمت انرژی بر کاهش محبوبیت عمومی دونالد ترامپ در جریان جنگ می‌گوید دولت آمریکا تا زمان انتخابات تمایل چندانی به تشدید تنش‌ها ندارد، اما پس از آن ممکن است شرایط سیاسی تغییر کند.

به‌اعتقاد کلمنت، اگر جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای کرسی‌هایی را از دست بدهند، آقای ترامپ ممکن است برای کسب دستاورد سیاسی در عرصهٔ سیاست خارجی انگیزهٔ بیشتری پیدا کند. او همچنین می‌گوید اگر تا پاییز توافق نهایی میان ایران و آمریکا حاصل نشود، با توجه به اختلاف‌های دو طرف بر سر برنامهٔ هسته‌ای ایران، احتمال بازگشت فشارهای نظامی افزایش خواهد یافت.

این تحلیلگر در پایان به کشورهای واردکنندهٔ عمدهٔ انرژی، به‌ویژه در اروپا و آسیا، توصیه کرده است برای کاهش آسیب‌پذیری خود در برابر بحران‌های آینده، وابستگی به سوخت‌های فسیلی وارداتی را کاهش داده و سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر و هسته‌ای را افزایش دهند.

شرکت تانکر ترکرز که در زمینهٔ ردیابی و نظارت بر نفتکش‌ها فعالیت می‌کند، با انتشار اطلاعات تازه‌ای خبر داد ایران از زمان لغو محاصرهٔ دریایی بنادر ایران توسط آمریکا، ۵۰ میلیون بشکه نفت خام را طی دو هفتهٔ اخیر صادر کرده است.

به‌گفتۀ این شرکت، بر مبنای این رقم، ایران معادل ۱.۶۶ میلیون بشکه در روز در ماه گذشتهٔ میلادی، ژوئن، صادرات نفت داشته است. تانکر ترکرز می‌گوید صادرات اکثر کشورهای دیگر منطقه هنوز به سطح پیش از جنگ نزدیک نشده است.

محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی و رئیس هیئت مذاکره‌کنندهٔ ایران، نیز شامگاه سه‌شنبه نهم تیر در یک گفت‌وگوی تلویزیونی گفت: «از روز پایان محاصرهٔ دریایی آمریکا، بیش از ۴۰ میلیون بشکه نفت صادرات کردیم.»

قالیباف در این گفت‌وگو همچنین محاصرهٔ دریایی آمریکا علیه بنادر ایران را که بعد از آتش‌بس و از فروردین آغاز شده بود، «شدیدترین نوع جنگ» خواند که به‌گفتۀ او «مردم و نان مردم» را محاصره کرده بود.

در این باره، وزیر خزانه‌داری آمریکا گفته است به‌رغم لغو تحریم‌های نفت ایران از سوی ایالات متحده، «هیچ کشوری به جز چین به خرید نفت ایران با تخفیف اقدام نکرده و دیگر کشورها به‌دلیل نگرانی از بازگشت تحریم‌های آمریکا هنوز به خرید نفت ایران رو نیاورده‌اند».

نیروی انتظامی جمهوری اسلامی صبح چهارشنبه ۱۰ تیر از وقوع یک حادثهٔ تیراندازی دیگر در استان سیستان و بلوچستان خبر داد و گفت یک مأمور پلیس در شهرستان سیب و سوران کشته شده است.

در بیانیهٔ پلیس سیستان و بلوچستان، نام مأمور کشته‌شده محمد پلنگی و درجهٔ او ستوان سوم عنوان و گفته شده او هنگام عزیمت به محل کار، هدف تیراندازی «افراد مسلح» قرار گرفت. نیروی انتظامی جمهوری اسلامی گفته است مأمور کشته‌شده «اهل سنت و از قوم بلوچ» بوده است.

حملات مسلحانه به مأموران نظامی و انتظامی در مناطق بلوچ‌نشین استان سیستان و بلوچستان در هفته‌های اخیر افزایش یافته کرده است. مقام‌های ایران معمولاً انجام این حملات را به گروه «جیش‌العدل» نسبت می‌دهند. این گروه در فهرست گروه‌های تروریستی آمریکا قرار دارد.

روزنامهٔ کیهان، در یادداشت تیتر یک روز چهارشنبه ۱۰ تیر، تیم مذاکره‌کنندهٔ جمهوری اسلامی را متهم کرد که در برابر آن‌چه «نقض فرآیندی تعهدات» از سوی آمریکا خواند، سکوت کرده و دربارهٔ اجرا نشدن مفاد این توافق پاسخ‌گو نیست.

این روزنامه که زیر نظر نماینده رهبر جمهوری اسلامی اداره می‌شود، نوشت بازگشایی تنگه هرمز پیش از دریافت تضمین‌های بیشتر از آمریکا، اهرم فشار حکومت ایران را از بین برده و مدعی شد آمریکا به تعهدات خود، از جمله تضمین تمامیت ارضی لبنان و آزادسازی دارایی‌های مسدودشده، عمل نکرده است.

یادداشت کیهان در حالی منتشر شده که طی روزهای گذشته، اختلاف‌ها میان جریان‌های سیاسی نزدیک به حکومت ایران بر سر تفاهم‌نامه بالا گرفته و طیف موسوم به تندروها خواستار توقف مذاکرات هستند.

در مقابل، مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، این طیف سیاسی را به «همسویی با معاندان» متهم کرده و محمدباقر قالیباف، رئیس هیئت مذاکره‌کننده، نیز هشدار داده است که با توجه به اقدامات جدید کشورهای حاشیهٔ خلیج فارس برای صادرات انرژی از مسیرهای جایگزین تنگه هرمز، ایران «نباید این تنگه را به ضد خودش تبدیل کند».

روزنامهٔ کیهان در یادداشت خود همچنین مدعی «دستاوردهای فاخر میدان» جنگ شده و نوشته است که این دستاوردها «در تفاهمی بی‌پشتوانه معطل نگه داشته شده است».

این در حالی است که قالیباف شامگاه سه‌شنبه در تلویزیون ایران تأکید کرد محاصرهٔ دریایی آمریکا علیه بنادر ایران که بعد از آتش‌بس و از فروردین‌ماه آغاز شد، «شدیدترین نوع جنگ» بود که به‌گفتهٔ او «مردم و نان مردم» را محاصره کرده بود.

برادر فاطمه سپهری، زندانی سیاسی محبوس در زندان وکیل‌آباد مشهد، خبر داد که خواهرش به اعتصاب غذا و داروی خود پایان داده است.

اصغر سپهری روز سه‌شنبه ۹ تیر در شبکهٔ ایکس اعلام کرد که خانواده با فاطمه سپهری دیدار کرده‌اند و او به اعتصاب خود پایان داده است.

به گفته او، وضعیت جسمی این زندانی سیاسی نسبت به روزهای گذشته بهبود یافته است.

فاطمه سپهری، کنشگر سیاسی و از امضاکنندگان نامه درخواست استعفای علی خامنه‌ای، از زمان بازداشت در جریان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ در زندان به سر می‌برد.

او پیش‌تر از سوی دادگاه انقلاب مشهد به مجموع ۱۸ سال حبس محکوم شده است؛ حکمی که شامل اتهام‌هایی از جمله «تبلیغ علیه نظام»، «همکاری با دولت‌های متخاصم» و «توهین به خمینی و خامنه‌ای» عنوان شده است.

بیشتر در این باره:

تفهیم اتهامات جدید برای فاطمه و محمدحسین سپهری در زندان در گفت‌وگو با برادر آنها

بسیاری از ملوانان هندی که در جریان جنگ میان آمریکا و ایران برای ماه‌ها در منطقه تنگه هرمز گرفتار شده بودند، سرانجام پس از کاهش درگیری‌ها از این آبراه خارج شده‌اند، اما می‌گویند همچنان از بازگشت به خلیج فارس بیم دارند.

به گزارش خبرگزاری فرانسه، در طول جنگ چندین کشتی تجاری هدف حمله قرار گرفتند و شماری از ملوانان هندی کشته یا زخمی شدند. وزارت کشتیرانی هند نیز اعلام کرده است که از آغاز جنگ، به خروج بیش از سه هزار و ۶۰۰ ملوان از منطقه کمک کرده است.

چند ملوان هندی که با خبرگزاری فرانسه گفت‌وگو کرده‌اند، از تجربه‌های هولناک خود، از جمله حمله موشکی به کشتی‌هایشان و ماه‌ها انتظار در دریا، سخن گفته‌اند. با این حال، برخی از آنان می‌گویند با وجود ترس، ممکن است به دلیل نیاز مالی ناچار شوند دوباره در مسیر تنگه هرمز کار کنند، هرچند عده‌ای نیز تأکید کرده‌اند که دیگر هرگز به این آبراه باز نخواهند گشت.

روزنامه وال‌استریت جورنال گزارش داد که دونالد ترامپ در روزهای اخیر چندین بار با پیت هگست، وزیر دفاع، و ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا، درباره انجام حملات بیشتر به ایران گفت‌وگو کرده، اما فعلاً تصمیم گرفته است مسیر مذاکرات دیپلماتیک را ادامه دهد.

به نوشته این روزنامه، محور این گفت‌وگوها بررسی این موضوع بوده که آیا آمریکا مذاکرات را کنار بگذارد و حملات گسترده به ایران را از سر بگیرد یا نه؛ اقدامی که برخی مقام‌های آمریکایی از آن با عنوان «پایان دادن به کار» یاد کرده‌اند. با این حال، ترامپ به دستیاران خود گفته است که دور تازه‌ای از حملات گسترده می‌تواند روند دیپلماسی را از مسیر خارج کرده و شانس واشینگتن برای برچیدن برنامه هسته‌ای ایران را کاهش دهد.

بر اساس این گزارش، ترامپ همچنین به دستیارانش گفته است اگر مذاکرات از ضرب‌الاجل ۱۸ اوت برای دستیابی به توافق هسته‌ای فراتر برود نیز مشکلی ندارد، زیرا این امر فرصت بیشتری برای پیشرفت گفت‌وگوها فراهم می‌کند. در عین حال، او در حال حاضر به حملات محدود و موردی در واکنش به آنچه «نقض تفاهم‌نامه» از سوی ایران خوانده شده، رضایت داده است.

وال‌استریت جورنال به نقل از یک مقام کاخ سفید نوشت که ترامپ همچنان دیپلماسی را گزینه ترجیحی خود می‌داند، اما تأکید کرده است که اگر مذاکرات شکست بخورد، گزینه نظامی همچنان روی میز خواهد ماند. ترامپ هفته گذشته نیز گفته بود: «آن‌ها با همه خواسته‌های من موافقت می‌کنند و باید هم موافقت کنند؛ در غیر این صورت، دوباره همان کاری را که لازم باشد انجام خواهیم داد.»

این روزنامه همچنین نوشت که استیو ویتکاف و جرد کوشنر، نمایندگان آمریکا، روز سه‌شنبه برای دور تازه‌ای از مذاکرات وارد دوحه شدند، هرچند گفت‌وگوها همچنان به‌طور غیرمستقیم و از طریق میانجی‌ها انجام می‌شود. اختلاف بر سر دریافت عوارض از کشتی‌های عبوری از تنگه هرمز و محدودیت‌های برنامه هسته‌ای ایران همچنان از مهم‌ترین موانع پیشرفت مذاکرات عنوان شده است.

جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، گفت واشینگتن در مذاکرات با ایران بیش از آنکه به اظهارات مقام‌های جمهوری اسلامی توجه کند، اقدامات عملی تهران را ملاک قرار می‌دهد و برای سنجش جدیت ایران، خواهان امتیازهای واقعی است.

او در گفت‌وگو با شبکه فاکس نیوز گفت: «بخشی از هدف ما در این مذاکرات این است که ببینیم آن‌ها واقعاً تا چه اندازه جدی هستند. برای اثبات جدیت، فقط گفتن حرف‌های درست کافی نیست؛ آن‌ها باید امتیازهای واقعی بدهند.» ونس افزود: «آنچه ایران می‌گوید برای ما اهمیت بسیار کمتری دارد؛ آنچه انجام می‌دهد برای ما اهمیت بسیار بیشتری دارد.»

معاون رئیس‌جمهور آمریکا همچنین گفت واشینگتن هم‌زمان «نشانه‌های مثبت و منفی» از سوی ایران می‌بیند و به دستور دونالد ترامپ، روند مذاکرات را دنبال خواهد کرد. او افزود: «اگر دیپلماسی به نتیجه موفقیت‌آمیزی نرسد، همچنان گزینه‌های فراوانی در اختیار داریم و در عین حال، دستاوردهای مهمی نیز برای مردم آمریکا به دست آورده‌ایم.»

ونس در بخش دیگری از این مصاحبه گفت ایران در دو هفته گذشته به کشتی‌ها در تنگه هرمز حمله نکرده و جریان انتقال نفت نیز ادامه یافته است؛ موضوعی که به گفته او نتیجه هشدار صریح دونالد ترامپ به تهران بوده است. او گفت: «رئیس‌جمهور به‌روشنی اعلام کرد که اگر ایرانی‌ها به کشتی‌ها حمله کنند، ما نیز پاسخ خواهیم داد» و افزود در قبال ایران «گاهی باید هم از تشویق استفاده کرد و هم از فشار»

او همچنین با ابراز خوش‌بینی نسبت به موقعیت آمریکا در مذاکرات گفت: «ایالات متحده در موقعیت بسیار خوبی قرار دارد، فارغ از این‌که مذاکرات در نهایت به چه نتیجه‌ای برسد.» به گفته ونس، اگر مذاکرات موفق شود، ایران «برای همیشه از بلندپروازی هسته‌ای دست خواهد کشید، حمایت از تروریسم و بی‌ثباتی منطقه را متوقف خواهد کرد و دوباره به اقتصاد جهانی بازخواهد گشت.»

ونس در عین حال تأکید کرد که اگر مذاکرات نیز شکست بخورد، آمریکا همچنان به هدف اصلی خود رسیده است. او گفت: «اگر ایران امتیازهای لازم را ندهد، برنامه هسته‌ای آن همچنان نابود شده، توان نظامی متعارفش از بین رفته و ایالات متحده در موقعیت بسیار قوی‌تری قرار دارد.» او با تکرار اینکه «ما همه برگ‌های برنده را در مذاکرات در اختیار داریم»، افزود: «حتی اگر مذاکرات موفق نشود، مأموریت اصلی ما، یعنی جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای، انجام شده است.»

روزنامه وال‌استریت جورنال به نقل از مقام‌های آگاه از مذاکرات گزارش داد که اختلاف قدرت در تهران، گفت‌وگوهای صلح ایران و آمریکا را تهدید می‌کند؛ در حالی که دولت مسعود پزشکیان به دنبال آزادسازی میلیاردها دلار از دارایی‌های مسدودشده برای کاهش فشار اقتصادی پس از جنگ است، سپاه پاسداران بر حفظ کنترل کامل بر تنگه هرمز و ایجاد سازوکاری برای دریافت هزینه از کشتی‌های عبوری پافشاری می‌کند.

بر اساس این گزارش، سپاه به میانجی‌ها گفته است اگر در مذاکرات دوحه تضمین نگیرد که کنترل تنگه هرمز در اختیار ایران خواهد بود، ممکن است این گذرگاه را بار دیگر ببندد. این نهاد همچنین خواهان توقف طرح آمریکا و متحدانش برای عبور کشتی‌ها از مسیر جنوبی تنگه، نزدیک آب‌های عمان، شده است.

وال‌استریت جورنال می‌نویسد مذاکرات این هفته در دوحه قرار است با حضور استیو ویتکاف و جرد کوشنر از سوی آمریکا و سپس هیئت ایرانی به‌صورت غیرمستقیم برگزار شود و محور آن اجرای توافق اولیه صلح، از جمله دسترسی ایران به دارایی‌های مسدودشده در قطر، باشد. اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، گفته است بر اساس برنامه‌ریزی‌ها شش میلیارد دلار از مجموع ۱۲ میلیارد دلار منابع ایران در قطر آزاد و به کشور بازگردانده خواهد شد.

این گزارش می‌افزاید سپاه پاسداران تنگه هرمز را مهم‌ترین اهرم خود در مذاکرات می‌داند و حتی آزادسازی منابع مالی را در اولویت پایین‌تری قرار داده است. به نوشته وال‌استریت جورنال، حمله اخیر ایران به کشتی‌ها در مسیر مورد حمایت آمریکا از آب‌های عمان نیز پیامی از سوی سپاه بود که نشان دهد حاضر است در صورت از دست دادن کنترل تنگه، فروپاشی روند صلح را به جان بخرد.