وزیر خارجه ایالات متحده آمریکا که راهی کشورهای حوزه خلیج فارس شده، در بدو ورود به ابوظبی گفت هدفش بیشتر «شنیدن» نظرات متحدان عرب دربارهٔ توافق تهران و واشینگتن و «لحاظ کردن» دیدگاههای آنها در تصمیمات ایالات متحده است.
مارکو روبیو در سفر مهم خود به منطقهٔ خلیح فارس، دوم تیرماه وارد ابوظبی، پایتخت امارات متحده عربی، شد. او قرار است طی دو روز با رهبران کویت، امارات و بحرین دیدار کند.
وزیر خارجه آمریکا هنگام ورود به ابوظبی در فرودگاه «البطین» به خبرنگاران گفت تمرکز اصلی واشینگتن بیشتر بر شنیدن دیدگاههای متحدان است تا متقاعد کردن آنها.
او گفت: «ما روابط و شراکتهای دیرینهای با سه کشوری داریم که به آنها سفر میکنم.»
وزیر خارجه آمریکا در ادامۀ اظهاراتش به امارات اشاره کرد و افزود: «در واقع بیش از آنکه برای صحبت کردن آمده باشیم، برای شنیدن آمدهایم. میخواهیم نظرات آنها را بشنویم و مطمئن شویم دیدگاههایشان در هر تصمیمی که میگیریم، لحاظ میشود.»
این اظهارات ظاهراً با هدف کاهش نگرانی متحدان عرب مطرح شده است؛ نگرانیهایی مبنی بر اینکه چارچوب آتشبس میان آمریکا و ایران ممکن است در نهایت به تقویت موقعیت تهران منجر شود یا مسائل مهمی مانند برنامه موشکهای بالستیک، گروههای نیابتی و امنیت دریایی را حلنشده باقی بگذارد.
روبیو تأکید کرد که اگرچه اکنون یک «چارچوب دیپلماتیک» وجود دارد، اما هنوز کامل نشده است. او گفت: «این مسئله ۴۷ سال است که ادامه دارد؛ هیچکس ادعا نکرده که قرار است در یک یا دو روز حل شود.»
وزیر خارجه آمریکا افزود که در روزهای اخیر «پایههای خوبی» گذاشته شده، اما «هنوز کار زیادی باقی مانده است.»
فشار بر ایران برای پایبندی به توافق
روبیو همچنین به اظهارات مقامات جمهوری اسلامی که درباره برخی تعهدات مطرحشده در مذاکرات سوئیس ابراز تردید کرده بودند واکنش نشان داد و گفت واشینگتن دقیقاً میداند تهران با چه مواردی موافقت کرده است.
او گفت: «ما میدانیم آنها با چه چیزهایی موافقت کردهاند. حالا یا به آن عمل میکنند یا نمیکنند؛ و اگر عمل نکنند، رئیسجمهور باید تصمیماتی بگیرد.»
این هشدار نشاندهندهٔ ابهامات باقیمانده در مورد یکی از بحثبرانگیزترین بخشهای چارچوب آتشبس، یعنی سازوکارهای بازرسی و راستیآزمایی برنامۀ هستهای جمهوری اسلامی است.
جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، روز اول تیرماه خبر داد ایران با بازرسی از تأسیسات هستهای خود موافقت کرده و این امر ممکن است در هفتهٔ جاری رخ دهد.
با این حال، مقامهای جمهوری اسلامی بهویژه سخنگوی وزارت خارجه ایران هرگونه بازرسی آژانس از تأسیسات هستهای را رد کردهاند. اسماعیل بقائی روز سهشنبه گفت: «ایران برنامهای برای بازرسی آژانس از تأسیسات بمبارانشده هستهای ندارد.»
از تابستان ۱۴۰۴ که آمریکا و اسرائیل تأسیسات فردو، نطنز و مرکز فرآوری اصفهان را بمباران کردند، ایران همکاریهای با آژانس را قطع کرد و مانع از دسترسی بازرسان به این تأسیسات شده است.
گروههای نیابتی، موشکها و نقاط بحرانی منطقه
یکی از نگرانیهای اصلی کشورهای عربی خلیج فارس در پی امضای تفاهمنامه میان ایران و آمریکا این است که آیا شبکه گروههای نیابتی جمهوری اسلامی ایران، نیز در مذاکرات جاری بین دو طرف مورد بررسی قرار خواهد گرفت یا خیر.
روبیو گفت این مسائل ناگزیر بخشی از مذاکرات خواهند شد.
او اظهار داشت: «تا زمانی که نیروهای نیابتی ایران از عراق موشک و پهپاد شلیک میکنند و در اقدامات تروریستی مشارکت دارند، نمیتوان از پایان درگیریها و خصومتها در منطقه سخن گفت.»
وزیر خارجه آمریکا افزود که اگرچه برخی از این مسائل خارج از چارچوب فوری آتشبس هستند، اما از تلاش گستردهتر برای برقراری صلح جداشدنی نیستند.
لبنان و تنگه هرمز
روبیو همچنین تأیید کرد که آیندهٔ سیاسی لبنان جدا از مذاکرات ایران بررسی خواهد شد و آمریکا مستقیماً با دولت لبنان در ارتباط است.
او گفت: «آینده لبنان متعلق به مردم لبنان و دولت منتخب و مستقل آنهاست.»
اظهارات او در حالی مطرح شد که مقامهای لبنانی و اسرائیلی بهطور همزمان در واشینگتن در حال گفتوگو بودند.
روبیو در عین حال در پاسخ به این پرسش که آیا آمریکا و متحدانش میتوانند آزادی کشتیرانی در آبراه تنگه هرمز را تضمین کنند، گفت: «این یک آبراه بینالمللی است. هیچ کشوری حق ندارد برای عبور از یک آبراه بینالمللی عوارض یا هزینه تعیین کند. این قانون بینالمللی موجود است و انتظار داریم همین اصل در اینجا نیز رعایت شود.»
تنگهٔ هرمز از زمان آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در ۹ اسفند پارسال، از سوی سپاه پاسداران مسدود شده بود و تنها هفته گذشته پس از توافق اولیه بین تهران و واشینگتن برای پایان دادن به جنگ تا حدودی بازگشایی شد.
محمدباقر قالیباف، مذاکرهکنندۀ ارشد حکومت ایران، پیشتر با وجود توافق تهران با واشینگتن دربارۀ ایجاد خطوط ارتباطی با هدف باز نگهداشتن این آبراه راهبردی، تأکید کرده بود که تنگۀ هرمز «دیگر به شرایط قبل از جنگ باز نخواهد گشت».
دونالد ترامپ رئیسجمهور ایالات متحده هم در آستانۀ اعلام توافق اولیه با ایران، گفته بود که عبور کشتیها از تنگۀ هرمز در طول دورۀ ۶۰ روزۀ مذاکرات، کاملاً آزاد و مجانی خواهد بود و بعد از این دوره، ایران و عمان طرح مشترکی را برای مدیریت آن به اجرا خواهند گذاشت.
او در روزهای اخیر چند بار بر مجانیبودن عبور کشتیها در طول «دوره ۶۰ روزه» تأکید کرده و در مورد پس از آن نیز گفته است تنها در صورتی عوارض بر این تنگه وضع خواهد شد که ایران به توافق نهایی با آمریکا نرسد که در آن صورت نیز عوارض به سود آمریکا وضع خواهد شد.
همزمان گزارش شده است که در کنار شروع روند عبور و مرور کشتیها از تنگه هرمز، همچنان بیش از یک هزار کشتی در انتظار خروج از این تنگه هستند.
بر اساس برآورد شرکت «آلیانس»، بزرگترین شرکت بیمۀ آلمان، با وجود توافق اولیه ایران و آمریکا برای پایان جنگ، نزدیک به یکهزار و ۱۵۰ کشتی همچنان در خلیج فارس گیر افتادهاند.
این شرکت بیمه، مجموع ارزش این کشتیها و محمولههایشان را در حدود ۱۲۵ میلیارد دلار تخمین میزند.
عمان و ایران روز سهشنبه دوم تیرماه توافق کردند گفتوگوها درباره نحوه اداره آینده کشتیرانی در تنگهٔ هرمز، از جمله خدمات دریایی در این آبراه راهبردی و هزینههای مرتبط با آن، را ادامه دهند.
به گزارش خبرگزاری رویترز، در بیانیه مشترکی که پس از مذاکرات مسقط منتشر شد، دو کشور اعلام کردند یک کارگروه مشترک با مشارکت وزارتخانههای خارجه تشکیل خواهد شد تا این گفتوگوها را پیگیری کند و همچنین با دیگر کشورهای ساحلی و طرفهای مرتبط رایزنی خواهند کرد.