سازمان بینالمللی دریانوردی، وابسته به سازمان ملل، روز چهارشنبه سوم تیر اعلام کرد کشتیها تحت طرح جدید این سازمان برای تخلیه شناورهایی که به دلیل درگیریها در تنگه هرمز گرفتار شده بودند، عبور از این آبراه را آغاز کردهاند.
سازمان بینالمللی دریانوردی (آیاماو) روز سهشنبه اعلام کرده بود که این ابتکار، که نهایی شدن آن ماهها زمان برده است، به صدها کشتی و حدود ۱۱ هزار دریانورد گرفتار در خلیج فارس امکان خواهد داد از تنگه هرمز عبور کنند.
یک سخنگوی این سازمان روز چهارشنبه گفت: «کشتیها هماکنون عبور بر اساس این طرح را آغاز کردهاند.»
او از ارائه جزئیات دربارهٔ شناورهایی که تاکنون عبور کردهاند خودداری کرد.
این کشتیها در پی آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در اسفند سال گذشته و اقدام ایران به بستن تنگه هرمز در بخش غربی این آبراه گرفتار شده بودند.
خبرگزاری رویترز بر اساس دادههای ردیابی کشتیها، الاسایجی، اعلام کرد در روز چهارشنبه دستکم دو کشتی فلهبر خشک و یک کشتی باری در ۱۲ ساعت گذشته تحت این طرح از تنگه هرمز عبور کردهاند.
دادههای کشتیرانی همچنین نشان داد که سه نفتکش گرفتار در منطقه که در مجموع پنج میلیون بشکه نفت خام حمل میکردند نیز در حال خروج از تنگه هرمز بودهاند که دو فروند از آنها به سمت آسیا حرکت میکردند. مشخص نبود که آیا این کشتیها نیز در چارچوب طرح سازمان بینالمللی دریانوردی حرکت کردهاند یا خیر.
بر اساس دادههای ردیابی کشتیها و تحلیل رویترز از جابهجایی شناورها، دستکم ۳۵ کشتی کوچکتر که عمدتاً کشتیهای فلهبر، باری و کانتینربر هستند، به همراه پنج نفتکش و چند یدککش در حال آماده شدن برای عبور از تنگه بودند.
بر اساس این طرح، که آژانس دریانوردی سازمان ملل اعلام کرده پس از دستیابی آمریکا و ایران به چارچوب آتشبس امکان اجرای آن فراهم شده است، کشتیها خواهند توانست برای خروج از منطقه از دو مسیر موقت استفاده کنند: یک مسیر شمالی از طریق آبهای ایران و یک مسیر جنوبی از طریق «آبهای تحت هماهنگی سلطنت عمان و ایالات متحده».
عمان روز سهشنبه از معرفی یک مسیر دریایی موقت برای عبور از تنگۀ هرمز و با هماهنگی با سازمان بینالمللی دریانوردی خبر داده بود.
به گزارش خبرگزاری دولتی عمان، این اقدام برای تسهیل عبور شناورهایی که قصد عبور از این آبراه مهم را دارند، در نظر گرفته شده است.
بر اساس این اطلاعیه، کشتیهایی که قصد استفاده از این مسیر موقت را دارند، باید پس از هماهنگی با سازمان بینالمللی دریانوردی و بر اساس مختصاتی که از سوی این نهاد بینالمللی و مقامهای عمانی اعلام شده، حرکت کنند.
این اطلاعیه تأکید میکند که این تصمیم با هدف تضمین آزادی کشتیرانی در این آبراه راهبردی در راستای قوانین بینالمللی و قانون دریاها اتخاذ شده تا از آزادی کشتیرانی بدون نیاز به پرداخت عوارض اطمینان حاصل شود.
سازمان بینالمللی دریانوردی در یادداشتی دربارهٔ این طرح که روز چهارشنبه منتشر شد، اعلام کرد: «کشتیها باید پیش از حرکت منتظر دریافت دستورالعمل باشند.»
این سازمان افزود: «ازدحام در منطقه انتظار تنها باعث خواهد شد که برای حفظ ایمنی ناوبری، ارسال اطلاعیههای بعدی متوقف شود.»
طرح موسوم به «سامانه تفکیک ترافیک دریایی» که در سال ۱۹۶۸ توسط سازمان بینالمللی دریانوردی تصویب شد، مسیرهای مشخصی را برای عبور کشتیها از آبهای ایران و عمان در تنگه هرمز تعیین کرده بود.
به گفته منابع حوزه کشتیرانی و امنیت دریایی، بخش مرکزی این مسیرها در حال حاضر به دلیل خطر وجود مینهای دریایی قابل استفاده نیست.
افزایش جابهجایی انرژی
بر اساس تحلیل شرکت کپلر، میزان تردد در تنگه هرمز طی روزهای اخیر افزایش یافته و میانگین عبور کشتیها به بیش از ۲۵ فروند در روز رسیده است؛ در حالی که پیش از آن این رقم حدود ۱۰ تا ۱۱ کشتی در روز بود.
با این حال، این میزان هنوز فاصله زیادی با میانگین روزانه ۱۲۵ کشتی دارد که پیش از آغاز درگیریها در ۲۸ فوریه از تنگه عبور میکردند.
کشتیهای بیشتری در روزهای اخیر فرستندههای سامانه شناسایی خودکار خود را روشن کردهاند، اما ممکن است برخی شناورها همچنان شناسایی نشده باشند؛ بخشی از این موضوع به دلیل اختلال گسترده در سیگنالهای این سامانه و بخشی نیز به دلیل خودداری برخی کشتیها از نمایش مسیر حرکتشان در تنگه است.
بر اساس برآوردهای سازمان بینالمللی دریانوردی و فعالان بازار، بین ۵۰۰ تا ۶۰۰ کشتی در داخل خلیج فارس گرفتار ماندهاند که تا ۱۰۰ فروند از آنها نفتکش هستند.
این در حالی است که پیشتر شرکت «آلیانس»، بزرگترین شرکت بیمۀ آلمان، برآورد کرده بود با وجود توافق اولیه ایران و آمریکا برای پایان جنگ، نزدیک به یکهزار و ۱۵۰ کشتی همچنان در خلیج فارس گیر افتادهاند.
این شرکت بیمه، مجموع ارزش این کشتیها و محمولههایشان را در حدود ۱۲۵ میلیارد دلار تخمین زده است.
از سوی دیگر گروه بریتانیایی مدیریت ریسک دریایی «ونگارد» روز چهارشنبه اعلام کرد: «چارچوب آیاماو به دلیل ادامه کاهش ایمنی ناوبری در تنگه و نگرانیها دربارهٔ افزایش خطر برخورد کشتیها تدوین شده است.»
این گروه افزود: «مالکان کشتیها و فرماندهان آنها همچنان مسئول انجام ارزیابی مستقل ریسک سفر پیش از مشارکت در این طرح هستند. حرکت کشتیها ممکن است در هر زمان به دلایل ایمنی، امنیتی یا برای جلوگیری از تداخل عملیات نیروهای دریایی متوقف شود.»
نرخ کرایه نفتکشها نیز در روزهای اخیر به شدت افزایش یافته است؛ موضوعی که ناشی از کمبود شناورهای در دسترس و نگرانیهای امنیتی، از جمله خطر وجود مینهای شناور در آب، بوده است.
ساعتی پیش دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، اعلام کرد که ایران به ایالات متحده اطلاع داده که «هیچ عوارضی، هیچ هزینه بیمهای و هیچ هزینه دیگری از کشتیهایی که از تنگهٔ هرمز عبور میکنند، درخواست یا دریافت نمیکند».
پیشتر مقامهای ایرانی که به عمان سفر کرده بودند، از توافقی برای برنامهریزی و تدوین سازوکاری مشترک با این کشور برای دریافت کارمزد ارائۀ خدمات دریایی به کشتیهای عبوری از تنگۀ هرمز خبر داده بودند.
مقامهای ایرانی البته تأکید کرده بودند که این به معنای دریافت عوارض عبور نخواهد بود و کارمزد، صرفاً در مقابل ارائۀ خدمات دریافت خواهد شد.