انتقاد یا دستکم گلۀ رئیسجمهور ایالات متحده از برخورد جمهوری اسلامی با موضوع بازگشایی تنگۀ هرمز، آنهم در آستانۀ گفتوگوهای برنامهریزیشده دو طرف با هدف پایاندادن به جنگ، باعث افزایش مجدد بهای نفت در بازارهای آسیا شد.
دونالد ترامپ پنجشنبهشب به وقت واشینگتن در فاصله کمتر از دو ساعت، سه بار در شبکۀ اجتماعی «تروث سوشال» دربارۀ تنگۀ هرمز نوشت و هربار، لحنش در قبال ایران تندتر شد.
او ابتدا با انتشار پیامی کوتاه، نسبت به گزارشهای حاکی از تلاش جمهوری اسلامی برای وضع تعرفه بر کشتیهای عبوری از تنگۀ هرمز موضعگیری کرد؛ اقدامیکه تا حدی لحنی آشتیجویانه داشت.
رئیسجمهور ایالات متحده نوشته بود: «گزارشهایی منتشر شده که از اِعمال تعرفۀ ایران بر نفتکشهای عبوری از این تنگه حکایت دارند. بهتر است که این کار را نکرده باشند. و اگر هم کردهاند، بهتر است بلافاصله متوقفش کنند».
پیشتر چندین مقام سیاسی و نظامی جمهوری اسلامی از تصمیم به چنین اقدامی خبر داده بودند؛ موضوعی که با مخالفت ضمنی آمریکا روبرو شده بود.
در آغاز آتشبس، عمان هم از گفتوگو و رایزنی با تهران برای تنظیم مقررات عبور «آزادانه و مجانی» کشتیها از این آبراه کلیدی خبر داده بود.
در همین حال، یک روز پس از آغاز آتشبس شکننده، در حالیکه تهران تأکید میکند که تنگۀ هرمز هنوز بسته بوده و تنها شناورهایی که با ایران هماهنگ کرده و مجوز دریافت کرده باشند، میتوانند از آن عبور کنند، دولت آمریکا اصرار میکند که تنگه باز شده است.
بازگشایی تنگۀ هرمز در هفتههای پنجم و ششم جنگ، به یکی از خواستههای اصلی دونالد ترامپ برای توقف حملات به ایران تبدیل شده بود.
رئیسجمهور ایالات متحده اندکی بعد از انتشار پست بالا، با انتشار مطلبی دیگر در شبکۀ «تروث سوشال»، ضمن انتقاد تند از روزنامۀ «والاستریت جورنال»، بر پیروزی قطعی خود مقابل ایران تأکید کرد.
دونالد ترامپ در این مطلب نوشت برخلاف نظر شورای سردبیری این روزنامه، که آنرا «یکی از بدترینها و بیدقتترینها در دنیا» توصیف کرد، اعلام پیروزی بر ایران، «زودهنگام» نبوده و واقعاً یک پیروزی قطعی بوده است.
رئیسجمهور آمریکا در این پست تأکید کرده که «بهخاطر او، ایران هرگز سلاح هستهای نخواهد داشت» و با یا بدون همراهی تهران، بهزودی شاهد عرضۀ گستردۀ نفت در بازارهای جهانی خواهیم بود. موضوعی که تلویحاً به آزادی عبور نفتکشها از تنگۀ هرمز اشاره دارد.
رئیسجمهور ایالات متحده اما دقایقی بعد با انتشار پستی دیگر در شبکۀ «تروث سوشال» ضمن انتقادی تندتر از رفتار ایران در تنگۀ هرمز، به شکلی ضمنی به تهران هشدار داد.
دونالد ترامپ در این مطلب، که سومین نوشته او در این مورد طی کمتر از دو ساعت به شمار میآمد، نوشت: «ایران در زمینۀ عبور نفت از تنگۀ هرمز، رفتاری بسیار بد، و چهبسا غیر محترمانه را در پیش گرفته است».
رئیسجمهور آمریکا در ادامه هشدار داده است که «این، آن توافقی نیست که با هم داشتیم!»
سایر بازیگران بینالمللی
موضوع بازگشایی تنگۀ هرمز و عبور امن، آزادانه و مجانی شناورها و بخصوص نفتکشها از این آبراه کلیدی، حالا به دغدغۀ سران بسیاری از دیگر کشورها هم تبدیل شده است.
از جمله کییر استارمر نخستوزیر بریتانیا، که در تماسی تلفتی با دونالد ترامپ رئیسجمهور ایالات متحده، گامهای بعدی برای بازگشایی تنگۀ هرمز را به بحث گذاشت.
به گفتۀ دفتر نخستوزیری بریتانیا، کییر استارمر که قرار است امروز جمعه ۲۱ فروردینماه پس از دیدار از چهار کشور حوزۀ خلیج فارس به بریتانیا بازگردد، غروب پنجشنبه از دوحۀ قطر با دونالد ترامپ صحبت کرده است.
در همین روز، وزیر خارجۀ بریتانیا هم وضع تعرفه بر آبراههای بینالمللی را، با قانون دریاها در تضاد خواند.
ایوِت کوپر که در نشستی رسمی در لندن سخن میگفت، با تأکید بر اهمیت گشایش تنگۀ هرمز، گفت هیچ کشوری نمیتواند چنین آبراهی را ببندد؛ چراکه چنین اقدامی با اصول بنیادین قانون دریاها مغایرت خواهد داشت.
خانم کوپر همچنین وضع تعرفه بر عبور و مرور از آبراههای بینالمللی را هم خلاف قانون دریا دانست و تأکید کرد که «معنای آزادی دریانوردی این است که کشتیرانی باید آزاد و بدون هزینه باشد».
یوهان وادِفول وزیر خارجۀ آلمان هم با انتشار مطلبی در شبکۀ ایکس، نوشت در تماس تلفنی با عباس عراقچی همتای ایرانیاش «از تهران خواستم که ضمن احترام به مفاد آتشبس، در مذاکرات سازنده شرکت کرده و کشتیرانی امن و آزاد در تنگۀ هرمز را هم تضمین کند».
و در تحولی دیگر کایا کالاس مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا هم با صدور بیانیهای، از همۀ طرفهای درگیر خواست که ضمن احترام و پایبندی به مفاد آتشبس، از آزادی کشتیرانی، و امنیت و بیهزینهبودن عبور کشتیها از تنکۀ هرمز، بر اساس قوانین بینالمللی اطمینان حاصل کنند.
به رغم تأکید چندبارۀ دونالد ترامپ بر باز بودن تنگۀ هرمز، بر اساس دادههای شرکتهایی که اطلاعات کشتیرانی را ثبت و دنبال میکنند، از زمان آغاز آتشبس بین ایران و آمریکا، تنها ۱۰ کشتی از تنگۀ هرمز عبور کردهاند که بیشترشان هم، با پرچم ایران تردد میکنند.
موضوع گشایش بدون هزینۀ این آبراه بهروی کشتیهای عبوری، حالا به یکی از اهداف و خواستههای اصلی ایالات متحده تبدیل شده و احتمالاً در مذاکرات پیش روی دو کشور هم، از موضوعات اصلی مورد بحث خواهد بود.
این در حالی است که منتقدان عملیات نظامی آمریکا میگویند این آبراه کلیدی، اصولاً تا پیش از حملۀ آمریکا به ایران، باز و امن بوده است.