رئیسجمهور ایالات متحده اعلام کرد که کارزار جدید و بزرگی را برای هدف قرار دادن اقتصاد ایران به راه انداخته است و تهدید کرد هر کشوری که به جمهوری اسلامی کمک کند یا با آن تجارت داشته باشد را با مجازاتهای «بسیار سنگین» روبهرو خواهد کرد.
دونالد ترامپ شامگاه چهارشنبه، ۲۸ مرداد، در شبکه اجتماعی خود، تروث سوشال، نوشت: «امروز، من کوبندهترین عملیات اقتصادی را که تاکنون علیه کشوری انجام شده است، اعلام میکنم! این یک جنگ و انزوای اقتصادی در مقیاسی بیسابقه خواهد بود».
او افزود: «همچنین اعلام میکنم که هر کشوری که به نهادهای مالی، کسبوکارها، فرودگاهها یا ارگانهای دولتی خود اجازه دهد هرگونه راه نجاتی برای ایران فراهم کنند، خود با عواقب اقتصادی بسیار سنگینی روبهرو خواهد شد».
رئیسجمهور آمریکا مشخص نکرد که کشورها با چه مجازاتی روبرو خواهند شد، و به جز ایران، نام کشور دیگری را اعلام نکرد.
او تصریح کرد: «هیچکس بهاندازهٔ من به جمهوری اسلامی ایران فرصت دستیابی به یک توافق را نداده است. اما، بهطرز غمانگیزی، آنها در استفاده از این فرصت ناکام ماندند... نیروی دریاییشان نابود شده، نیروی هواییشان منهدم گشته، کارخانههای نظامیشان اکنون به تلی از آوار تبدیل شده، پول ملیشان بیارزش است و کشورشان به مویی بند است».
عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، در واکنش به دونالد ترامپ در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «اصرار بر ادامه سیاستهای شکستخورده، تنها شکستهای بیشتری به بار خواهد آورد و دشمنی ایرانیان را در پی خواهد داشت.»
او همچنین ادعا کرد اجرای این طرح «برای انحراف افکار عمومی آمریکا از بحرانهای مالی داخلی» است.
اقدام همزمان امارات متحده عربی
ساعاتی پیش از اعلام دونالد ترامپ، وزارت خارجهٔ امارات متحده عربی از توقف تمام مبادلات تجاری و تراکنشهای مالی با ایران تا اطلاع ثانوی خبر داده بود.
عفراء الحاملی، مدیر ارتباطات راهبردی وزارت خارجهٔ امارات، در بیانیهای گفته بود: «با توجه به تشدید تنشهای منطقهای که صلح و امنیت منطقهای و بینالمللی را تضعیف میکند، تمام تجارت، مبادلات تجاری و تراکنشهای مالی با ایران تا اطلاع ثانوی متوقف شده است.»
حسام دستپیش، تحلیلگر مسائل خاورمیانه و امور بینالملل در بروکسل، در تحلیل اقدامات دونالد ترامپ به رادیو فردا گفت: «آنچه ترامپ در حال انجام دادن است، هل دادن ایران بهسمت یک دولت ورشکسته است. آنها مرحلهٔ اول این پروژه را که نظامی و امنیتی بود، به انجام رساندند. بعد توازن نظام سیاسی ایران را بر هم زدند. الان وارد مرحلهٔ اقتصادی شدیم. قبلاً تحریمها بود، الان اسم این تحریمها بلوکه کردن است.»
روابط ایران و امارات از زمان آغاز جنگ ۴۰روزه با تنش همراه بوده است.
ایران در جریان آن جنگ و در واکنش به حملات آمریکا و اسرائیل، صدها موشک و پهپاد بهسمت امارات متحدهٔ عربی شلیک کرد. با این حال، پس از توقف آن مرحله از درگیریها، امارات برای مدتی هدف حملات مستقیم موشکی و پهپادی ایران قرار نگرفت.
با این حال، تنش میان دو کشور در هفتههای اخیر بار دیگر افزایش یافته و چند نفتکش اماراتی نیز در تنگهٔ هرمز هدف حملات قرار گرفتهاند؛ حملاتی که ابوظبی ایران را مسئول آنها دانسته است.
توقف تمام مبادلات تجاری و مالی با ایران یکی از شدیدترین اقدامات اقتصادی امارات علیه ایران در ماههای اخیر بهشمار میرود و میتواند برای ایران اهمیت ویژهای داشته باشد. امارات تا پیش از جنگ یکی از مهمترین شرکای تجاری ایران و یکی از اصلیترین مبادی واردات و بازصادرات کالا به این کشور بود.
بر اساس آمار سازمان تجارت جهانی، حجم تجارت دوجانبهٔ ایران و امارات در سال ۲۰۲۴ حدود ۲۸ میلیارد دلار بوده است. امارات همچنین یکی از مهمترین مجاری ارتباط تجاری و مالی ایرانِ زیر تحریمها با بازارهای خارجی بوده است.
حسام دستپیش با اشاره به این آمارها دربارهٔ اقدامات امارات به رادیو فردا گفت: «آن چیزی که اماراتیها را متقاعد کرده، آن است که آنها در قالب یک پروژهٔ کلان تحت مدیریت آمریکا و اسرائیل حرکت میکنند. امارات زمانی بانک برادران قاچاقچی، یعنی سپاه پاسداران، بود. تمام مبادلات رسمی و غیررسمی را برای سپاه انجام میداد، اما این را در نهایت تبدیل کرد به یک اهرم فشاری بر حکومت ایران. جمهوری اسلامی حالا مجبور است با آن کنار بیاید.»
امارات پیشتر در واکنش به حملات ایران، سفیرش را از ایران فراخوانده بود و بیمارستان و مدارس ایرانی در این کشور را تعطیل و مجوز اقامت برخی ایرانیان مقیم این کشور را لغو کرده بود.
بهگفتۀ حسام دستپیش، «اماراتیها تصمیم خود را در برخورد با جمهوری اسلامی گرفتهاند. این یک پروسهٔ زمانی دارد که شروع شده است. البته در این راه اماراتیها هزینهای را پرداخت خواهند کرد. امارات حالا منتظر است تا واکنش جمهوری اسلامی را ببیند.»
ایران و آمریکا در ماه ژوئن با هدف پایان دادن به جنگ، بازگشایی تنگهٔ هرمز که در جریان درگیریها بسته شد، و همچنین زمینهسازی برای دستیابی به توافقی گستردهتر، تفاهمنامهای امضا کردند اما این تفاهم بعداً در پی اتهامهای متقابل درباره نقض تعهدات و ازسرگیری درگیریها در تنگهٔ هرمز عملاً از میان رفت.
تلاشهای دیپلماتیک پس از آن نیز تاکنون به پیشرفتی در زمینه بازگشایی کامل این تنگه یا ازسرگیری مذاکرات برای دستیابی به یک توافق گستردهتر منجر نشده است.
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی و مذاکرهکننده اصلی با ایالات متحده، گفته که تهران تا قبل از رفع محاصرهٔ بنادر ایران توسط آمریکا، آزادی اموال بلوکهشده، رفع تحریم نفت و پایان تهدید و عملیات نظامی در همه جبههها و دیگر شروط تفاهمنامهٔ اسلامآباد، تنگه هرمز را باز نخواهد کرد.
رئیسجمهور آمریکا پیشتر گفته بود که تشدید فشار اقتصادی بر ایران را جایگزین حملات نظامی به ایران میکند. اسکات بسنت، وزیر خزانهداری ایالات متحده، نیز گفته بود که واشینگتن در هفته جاری اقدامات بیشتر اقتصادی علیه ایران اعلام خواهد کرد که در تاریخ بیسابقه خواهد بود.
«ایران به سلاح هستهای دست نخواهد یافت»
دونالد ترامپ در بخش دیگری از پست روز چهارشنبه خود تأکید کرده که «قاچاق نفت، خطوط مبادلهٔ ارزی، نقل و انتقال پول، صرافیها، ثبت کشتیها، شرکتهای صوری؛ همه باید همین حالا متوقف شوند».
او با بیان اینکه «ما به تمامی متحدان خود نیاز داریم تا در کنار ایالات متحده آمریکا بایستند تا تهدید ایران را منزوی و نابود کنند»، افزود: «این دیوانهها در آستانهٔ نابودی هستند و این اقدامات تاریخی آنها را فلج کرده و تواناییشان برای گسترش ترور در سراسر جهان را از بین خواهد برد».
رئیسجمهور آمریکا در پایان نوشته که «ایران هرگز به سلاح هستهای دست نخواهد یافت».
پست آقای ترامپ در حالی است که او ساعاتی پیشتر در کاخ سفید گفته بود که مذاکرات با ایران ممکن است «در مقطعی» از سر گرفته شود، اما در حال حاضر از وضعیت موجود رضایت دارد.
او در پاسخ به پرسش خبرنگاری درباره زمان احتمالی ازسرگیری گفتوگوها با ایران گفت: «الان فکر میکنم اوضاع خیلی خوب است، اما شاید در مقطعی» مذاکرات از سر گرفته شود.
دو کشور اعلام کردهاند که هیچ برنامهای برای انجام مذاکره به منظور پایان قطعی جنگ و حلوفصل پرونده هستهای ایران ندارند.
آمریکا و اسرائیل در ۹ اسفند پارسال جنگی را علیه ایران آغاز کردند که ۴۰روز طول کشید و در جریان آن علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، و دهها تن از فرماندهان نظامی آن کشته شدند. این جنگ همچنین میلیاردها دلار خسارت برای ایران بهدنبال داشت و تهران نیز به تلافی، بسیاری از کشورهای منطقه و پایگاههای آمریکا و اسرائیل را هدف حملات خود قرار داد.