همزمان با اعلام افزایش فشار اقتصادی و تشدید تحریمها علیه ایران، گزارشها حاکی از کاهش عرضهٔ نفت خام ایران به خریداران چینی به دنبال ادامه محاصره دریایی آمریکا و متوقف شدن ارسال محمولههای صادراتی تهران است.
خبرگزاری رویترز روز جمعه ۳۰ مرداد به نقل از چهار منبع تجاری آگاه از این موضوع، گزارش داد تعداد پیشنهادهای فروش محمولههای نفت ایران به چین برای تحویل در ماههای سپتامبر و اکتبر نسبت به محمولههای ژوئیه و اوت کاهش یافته است. این منابع گفتند که دلیل کاهش این پیشنهادها، فروخته شدن بشکههایی است که از قبل در نفتکشهای روی آب بارگیری شده بودند.
ایالات متحده ۲۲ تیر امسال، همزمان با فروپاشی توافق بر سر توقف جنگ میان دو کشور، محاصرهٔ کشتیرانی و بنادر ایران را با هدف قطع فروش نفت که منبع اصلی درآمد ارزی جمهوری اسلامی است، دوباره برقرار کرد و بر خسارات پیشین ناشی از حملات زمان جنگ به زیرساختهای انرژی کشور افزود.
بر اساس دادههای شرکت ردیابی کشتیرانی «کپلر»، صادرات نفت ایران از اواسط ماه ژوئیه کاهش یافته و از آن زمان تاکنون هیچ عبور قابل مشاهدهای از تنگهٔ هرمز توسط ابرنفتکشهای حامل نفت خام ایران ثبت نشده است، هرچند بسیاری از شناورها فرستندههای موقعیتیاب خود را خاموش میکنند که ردیابی آنها را دشوار میسازد.
این آمار یک روز بعد از موضعگیری جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، منتشر شده که اعلام کرد سیاست واشینگتن در قبال ایران وارد یک «مرحله جدید» شده و گفت: «مؤثرترین ابزاری که در اختیار داریم، فشار اقتصادی است که میتوانیم بر آنها اعمال کنیم».
ساعاتی پیش از انتشار این اظهارات، اسکات بسنت، وزیر خزانهداری ایالات متحده نیز گفت طرح واشینگتن برای افزایش شدید تحریمهای اقتصادی علیه ایران با هدف «سرنگونی» حکومت جمهوری اسلامی دنبال میشود.
به نوشته رویترز، کمبود عرضه نفت توسط ایران، خوراک کلیدی پالایشگاههای مستقل چین را که عموماً با عنوان «تیپات» شناخته میشوند، تهدید میکند. این پالایشگاهها که در استان شاندونگ در شرق چین مستقر هستند، حدود یکپنجم از ظرفیت پالایشی این کشور را تشکیل میدهند و خریداران اصلی نفت تحریمی به شمار میروند.
سه تن از منابع طرف گفتوگو با رویترز گفتند که برخی از محمولههای نفت خام ایران که معمولاً با تخفیف به فروش میرسند، اکنون با قیمتی بالاتر از شاخص معاملات آتی نفت برنت عرضه میشوند.
دادههای کپلر نشان میدهد که ذخایر نفت خام ایران در مخازن شناور واقع در خارج از منطقهٔ تحت محاصرهٔ آمریکا، از حدود ۱۰۵ میلیون بشکه قبل از برقراری مجدد محاصره، به حدود ۸۰ میلیون بشکه کاهش یافته است.
دو منبع تخمین زدند که تنها حدود ۳۰ میلیون بشکه نفت خام ایران در آبهای آسیا باقی مانده باشد که نصف میزان معمول است.
مویو ژو، تحلیلگر ارشد نفت خام در کپلر، در پستی که روز جمعه در لینکدین منتشر کرد، نوشت: «این نشان میدهد که خریداران ممکن است عملاً شاهد عرضه جدیدی از سوی ایران برای تحویل از اواخر سپتامبر به بعد نباشند، زیرا تاکنون هیچ نفتکش حامل نفت ایران موفق به شکستن محاصره آمریکا نشده است».
هشدارها درباره تأثیر تشدید تحریمهای آمریکا
این گزارش در حالی منتشر شده که روز جمعه محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، با هشدار تلویحی نسبت به شرایط اقتصادی جامعه ایران گفت: «ما هر چقدر قدرت نظامی داشته باشیم ولی اگر مردم گرسنه باشند و گردش مالی، رشد اقتصادی و تولید ملی نداشته باشیم، دوام نمیآوریم».
او در اظهاراتی در عراق برای افرادی که «فعالان اقتصادی ایران و عراق» معرفی شدهاند، با «ظالمانه» خواندن تصمیمات جدید دولت آمریکا برای اعمال تحریمهای اقتصادی شدید علیه ایران گفت: «باید برای غلبه بر آنها برنامهریزی کنیم تا بتوانیم بر آنها فائق آییم».
دو روز پیش از انتشار این گزارش رویترز، عبدالناصر همتی، رئیس بانک مرکزی ایران، در یک گفتوگوی تلویزیونی تأیید کرده بود که صادرات نفت ایران در حال حاضر متوقف شده است.
این نخستین بار بود که یک مقام رسمی جمهوری اسلامی به شکل رسمی از «توقف» صادرات نفت ایران خبر میدهد.
او شامگاه چهارشنبه ۲۸ مرداد در گفتوگو با صداوسیما در عین حال گفته بود که کاهش درآمدهای نفتی، مالیاتی و حق بیمه تأمین اجتماعی، تمام بخشهای اقتصاد ایران را تحت تأثیر قرار داده است.
رئیس بانک مرکزی با این همه مدعی شده بود در زمینهٔ تأمین کالاهای اساسی و دارو نگرانی وجود ندارد و منابع ارزی لازم برای تامین این اقلام پیشبینی و تأمین شده است. او توضیح بیشتری دربارهٔ منابع ارزی تأمین این اقلام نداد.
رئیسجمهور ایالات متحده بامداد ۲۹ مرداد اعلام کرد که کارزار جدید و بزرگی را برای هدف قرار دادن اقتصاد ایران به راه انداخته و تهدید کرد هر کشوری که به جمهوری اسلامی کمک کند یا با آن تجارت داشته باشد، با مجازاتهای «بسیار سنگین» روبهرو خواهد شد.
خبرگزاری رویترز پیشتر در خردادماه و در جریان نخستین دور از اعمال محاصرهٔ دریایی بنادر و کشتیرانی ایران بر مبنای دادههای شرکتهای ردیابی، گزارش داده بود که صادرات نفت ایران در آن ماه به کمتر از ۳۰۰ هزار بشکه در روز کاهش یافته است.
هنوز آمار دقیقی از میزان صادرات نفت ایران در هفتههای اخیر منتشر نشده است اما شرکت کپلر، ناظر بر کشتیرانی جهانی پیشتر گفته بود کاهش محسوسی در میزان بارگیری نفت ایران دیده میشود.
مجیدرضا حریری، رئیس اتاق بازرگانی ایران و چین، پیشتر ضمن هشدار دربارهٔ اینکه «زندگی [مردم ایران] در محاصرهٔ دریایی به سطح نازلی سقوط خواهد کرد»، گفت انتقال بار از چین به ایران از راه زمینی «حدود ۱۸ میلیارد دلار هزینهٔ اضافی به اقتصاد ایران تحمیل میکند».
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، نیز اخیراً به تأثیر محاصره دریایی آمریکا علیه بنادر ایرانی اشاره کرده و اذعان کرده بود که «راه را برای ورود کالا بستهاند و باید بچرخیم تا کالا را از راه دیگر وارد کنیم.»
بنا بر تخمین وزارت دفاع آمریکا، ایران تنها در دو هفته اول محاصره دریایی، از ۴.۸ میلیارد دلار درآمد نفتی خود محروم شد.