وزارت خارجه آمریکا فروش احتمالی ۴۸ فروند جنگندهٔ پیشرفته اف-۳۵ به عربستان سعودی به ارزش ۲۴.۳ میلیارد دلار را تأیید کرده است.
وزارت خارجه آمریکا روز جمعه ۲۷ شهریور اعلام کرد این معامله، که هنوز به تأیید کنگره نیاز دارد، علاوه بر ۴۸ فروند جنگنده اف-۳۵ لایتنینگ ۲، شامل ۴۹ موتور، تجهیزات ارتباطی، قطعات یدکی و دیگر تجهیزات پشتیبانی خواهد بود.
فروش اف-۳۵ به عربستان، در صورت نهایی شدن، تغییری مهم در سیاست تسلیحاتی آمریکا در خاورمیانه خواهد بود، چون اسرائیل در حال حاضر تنها کشور منطقه است که این جنگندهٔ رادارگریز را در اختیار دارد.
آمریکا در بررسی فروش تسلیحات به کشورهای خاورمیانه متعهد به حفظ «برتری کیفی نظامی» اسرائیل است، به این ترتیب که در عمل باید دسترسی اسرائیل به تسلیحات پیشرفتهتر آمریکایی نسبت به کشورهای عرب منطقه را تضمین کند.
اسرائیل حدود یک دهه است که از اف-۳۵ استفاده میکند و چند اسکادران از این جنگنده را در اختیار دارد. فروش احتمالی همین جنگنده به عربستان میتواند نحوهٔ اجرای تعهد واشینگتن به حفظ برتری نظامی اسرائیل را به یکی از موضوعات اصلی بررسی این معامله تبدیل کند.
عربستان سعودی سالها است در پی خرید اف-۳۵ برای نوسازی نیروی هوایی خود است و اوایل سال ۲۰۲۵ نیز مستقیماً این درخواست را با دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، مطرح کرد.
آبان پارسال اعلام شد درخواست عربستان برای خرید ۴۸ فروند اف-۳۵ از یکی از مراحل مهم بررسی در پنتاگون عبور کرده است. در آن زمان هنوز تأیید در سطح کابینه، امضای رئیسجمهور و اطلاعرسانی به کنگره از مراحل باقیمانده این معامله بود.
ریاض در حال حاضر ناوگانی متشکل از جنگندههای اف-۱۵ آمریکایی و تورنادو و تایفون اروپایی در اختیار دارد. ۴۸ فروند اف-۳۵ مورد نظر عربستان تقریباً معادل دو اسکادران است.
سفارت عربستان در واشینگتن از فروش پیشنهادی استقبال کرده و آن را نشانهٔ «قدرت و دوام» شراکت راهبردی دو کشور و ادامهٔ گسترش همکاریهای دفاعی آنها خوانده است.
این تصمیم همزمان با افزایش تنشهای منطقهای و در شرایطی اتخاذ شده که عربستان بیش از پیش با پیامدهای جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران و اخیراً حملات حوثیهای مورد حمایت ایران روبهرو شده است.
حوثیها در هفتههای اخیر حملات موشکی و پهپادی خود به عربستان و زیرساختهای این کشور را افزایش دادهاند و درگیری آنها با نیروهای مورد حمایت ریاض در یمن نیز تشدید شده است.
عربستان همچنین سالها است ایران را یکی از مهمترین تهدیدهای امنیتی منطقهای خود میداند و رویترز در گزارش مربوط به فروش اف-۳۵ نیز مقابله با تهدیدهای منطقهای، بهویژه ایران، را از انگیزههای ریاض برای نوسازی نیروی هوایی ذکر کرده است.
دولت ترامپ، از زمان بازگشت به قدرت، گسترش همکاریهای نظامی و فروش تسلیحات به عربستان را در اولویت قرار داده است. آمریکا در سال ۲۰۲۵ نیز با فروش یک بستهٔ تسلیحاتی نزدیک به ۱۴۲ میلیارد دلار برای ریاض موافقت کرد.
فروش اف-۳۵ به عربستان در دولت جو بایدن نیز مطرح بود. دولت او قصد داشت واگذاری این جنگندهها را در چارچوب توافقی گستردهتر دنبال کند که عادیسازی روابط عربستان و اسرائیل را نیز شامل میشد، اما مذاکرات در نهایت به نتیجه نرسید.
فروش پیشنهادی اکنون باید در کنگره آمریکا بررسی شود. برخی قانونگذاران در سالهای گذشته، بهخصوص پس از قتل جمال خاشقجی، روزنامهنگار سعودی، در سال ۲۰۱۸، نسبت به گسترش همکاریهای نظامی واشینگتن و ریاض ابراز نگرانی کردهاند.